سوزندوزي سنتي (معرفي و مقالات) در ايران

سوزن دوزی - مبداء ممقان دوزی

2007-01-29T18:45:26Z

سوزن دوزی در بخش ممقان در 50 کیلو متری غرب تبریز از دیر باز رواج داشته است. در سالهای اخیر با توجه به در آمد اندکی که از این صنعت عاید سوزن دوز می شد، به تدریج علاقه به این هنر کاهش یافت.

]]> ولی با مساعی سازمان صنایع دستی ،صنعت سوزن دوزی دوباره رونق پیدا کرده است . ماده اولیه سوزن دوزی که سابقا ابریشم طبیعی بود ، امروزه ابریشم مصنوعی است .

بالش برای تزیین - نمونه ای از هنرهای دستی و هنرهای سنتی ایران

2007-01-29T10:51:13Z

بالش ها تنها وسیله ای برای استراحت و خوابیدن روی آن ها نیستند آنها وسیله ای هستند برای زیبا كردن قسمت های مختلف خانه شما. خیلی ساده و آسان می توانید بالش هایی زیبا برای تزیین خانه درست كنید. نكته جالب توجه و خوب اینكه شما می توانید این كار را بدون حتی یك سوزن زدن و دوختن انجام دهید. فقط كافیست مراحل زیر را دنبال كنید. كالاهایی كه شما نیاز دارید به این قراراند.

]]> ۱. یك متر پارچه نخی
۲. سی سانتیمترمربع فوم مخصوص بالش یا ابر مخصوص بالش.
۳ . ۴ متر روبان مخصوص دلخواه
طرز درست كردن كوسن یا همان بالش های تزیینی برای مبل ها
۱. پارچه ای را كه تهیه كرده اید روی زمین بگذارید و آن را ۹۰ط۹۰ سانتی متر ببرید.
۲. قسمت زیر آنرا به اندازه ۳ سانتی متر به داخل تا بزنید و با اتو یك خط مشخص روی آن بیندازید. سه گوشه دیگر را هم به همین شكل تا بزنید.
۳. حالا فوم یا ابر مخصوص بالش را دقیقاً در وسط پارچه قرار دهید. پارچه باید روی سطح صاف و تمیز باشد.
۴. یك گوشه پارچه را روی بالش بیاورید . گوشه مقابل را به اندازه ۱۰ سانتی متر تا كنید. مجدداً ۱۰ سانتی متر دیگر تا بزنید. حالا آن قسمت را روی فوم بالش بیاورید این لبه ای كه دوبار تا خورده دقیقاً باید تا وسط بالش بیاید.
۵. حالا دو طرف تا نخورده را به نزدیك بیاورید و به هم گره بزنید حالا می توانید روبان را به گره بزنید و یا نزنید.

رودوزی

2007-01-29T10:40:15Z

اصطلاح رودوزی يا رو کاری٫ به هنری گفته ميشود که طی آن نقوش مختلف بر روی پارچه های بدون نقش از طريق دوختن يا کشيدن قسمتی از نخهای تار و پود پارچه بوجود مي آید.

]]> رودوزيهای سنتی ايرانی ٫آن دسته از هنرهای سنتی و صنايع دستی کشورمان ميباشد که بر اساس آن ٫ طرحها ونقوش سنتی با استفاده از انواع سوزن وقلاب و نظاير آن و ضمن بهره گيری از انواع نخهای رنگين يا فلزی بر روی پارچه دوخته مي شود و گاه نيز طرحها ونقوش با کشيدن بخشی از نخهای تار يا پود و يا تار وپود همراه با عمليات تکميلی ديگر بر روی پارچه پديد مي آید.

معرفی هنرهای سنتی استان آذربایجان غربی

2007-01-26T19:07:15Z

صنايع دستی استان آذربايجان غربی به شرح زير است:

انواع قالی و گليم, نساجی سنتی, رنگرزی و چاپهای سنتی, رودوزی و بافتنی, سفالگری و سراميک سازی, فرآورده های پوست و چرم, هنرهای مرتبط با فلز, چوب, حصيربافی, طراحی سنتی و نگارگری, صحافی و جلدسازی سنتی, گيوه دوزی و نمدمالی.

]]> موقعيت جغرافيايي استان آذربايجان غربي

استان آذربايجان غربي با احتساب درياچه اروميه حدود 43660 كيلومتر مربع مساحت دارد. اين استان كه در شمال غرب ايران واقع شده 65/2 درصد از مساحت كل كشور را تشكيل مي‌دهد. استان آذربايجان غربي از طرف شمال و شمال شرق با جمهوري آذربايجان و ارمنستان، از غرب با كشورهاي تركيه و عراق، از جنوب با استان كردستان و از شرق با استان آذربايجان شرقي و زنجان همسايه است .بر اساس آخرين آمار تقسيمات كشوري اين استان داراي 12 شهرستان، 28 بخش، 14 شهر ، 103 دهستان و 3227 آبادي داراي سكنه مي‌باشد و مركز آن شهر تاريخي اروميه است . استان آذربايجان غربي يكي از مناطق كوهستاني كشور است و توپوگرافي متنوع و گسترده‌اي دارد. بر اساس ساختار طبيعي استان ، اكوسيستم‌هاي ويژه‌اي از تركيب گياهان در سطوح مختلف پوشش گياهي در اشكورهاي مختلف توپوگرافي به وجود آمده است كه اهم آن‌ها به شكل جنگل‌ها و مراتع خودنمايي ميكنند. اين استان عمدتاً تحت تاثير جريان هواي مرطوب اقيانوس اطلس و درياي مديترانه است، ولي در برخي از ماه‌هاي زمستان، توده هواي سردي از اطراف شمال، هواي مديترانه‌اي آن را متاثر كرده و موجب كاهش قابل توجه دما مي‌شود . از نظر تاريخي ، تاريخ باستاني آذربايجان با تاريخ قوم ماد در آميخته است. قوم ماد پس از مهاجرت به ايران آرام آرام قسمت‌هاي غربي ايران از جمله آذربايجان را تصرف كردند . مقارن اين ايام دولت‌هايي در اطراف آذربايجان وجود داشت كه از آن جمله مي‌توان به دولت آشور در شمال بين النهرين ، دولت هيق در آسياي صغير ، دولت اورارتو در نواحي شمال و شمال غرب ، اقوام كادوسي در شرق و كاسي‌ها در حوالي كوه‌هاي زاگرس اشاره كرد . بعد از تاسيس دولت ماد ، آذربايجان به ماد كوچك معروف شد و مشتمل بر شهرهاي قديمي همدان ، ري ، اصفهان و كرمانشاه بود . بعد از غلبه اسكندر مقدوني به ايران ، سرداري به نام آتورپات در آذربايجان ظهور كرد و از اشغال آن توسط يونانيان ممانعت به عمل آورد . از آن به بعد اين سرزمين به نام آتورپاتگان معروف شد . آتورپات به پادشاهي رسيد و آن ناحيه را مستقل اعلام نمود . حكومت جانشينان آتورپات در آذربايجان در زمان اشكانيان نيز ادامه يافت و اين منطقه توانست كماكان استقلال خود را حفظ كند . سر انجام اردشير بابكان موسس سلسله ساساني بر حكمرانان آذربايجان استيلا يافت.

صنايع دستی استان آذربايجان غربی به شرح زير است:

قالی بافی:

در مورد قالی های استان آذربايجان غربی تاريخ دقيقی در دسترس نيست و نقشه خاصی که مربوط به استان باشد نيز وجود ندارد. ولی هم اکنون تقريباً نقشة ساير مناطق را می بافند. در آذربايجان غربی, به دليل نزديکی و همجواريش با استان آذربايجان شرقی -که يکی از مراکز عمده قاليبافی در دنيا است - قاليبافی متداول می باشد. مهمترين مراکز قاليبافی استان شهرهای تکاب و مياندوآب و مناطق روستايی و عشايری آن است.

گليم بافی:

در بخشهايی از استان, گليم سوماک نيز بافته می شود.

رنگرزی و چاپ های سنتی:

کليه فرآورده هايی که بوسيله قلم مو, قالب و شابلون, رنگ آميزی می شود و پذيرای نقش می شود جزو چاپ های سنتی به حساب می آيند. البته در آذربايجان غربی عمدتاً در زمينه رنگرزی فعاليت می شود.

رودوزی:

رودوزی های استان عمدتاً در زمينه «ممقان دوزی» انجام می شود. اين هنر- صنعت که توليدش در انحصار زنان و دختران خانه دار است. مواد اولية مورد نيار نخ ابريشم رنگين پارچه است. بيشتر محصولات اين رشته در تهيه کلاه است. البته در حال حاضر زيرليوانی, کمربند, کفش, جليقه, روميزی نيز تهيه می شود.

اين رشته از سوزندوزی از بخش هايی است که طی آن زمينه اساسی پارچه را از بخيه می پوشانند و زمينه تازه ای از نقش و نگار ايجاد می شود. طرحهای سوزندوزی عمدتاً ذهنی و ملهم از برداشت های شخصی هنرمند است.

ابریشم دوزی ( دوخت با ابریشم )

2007-01-26T18:48:02Z

از زمانیکه که انسان خود و محیط اطرافش را شناخت سعی در غلبه بر نیروهای بالقوه طبیعت اطرافش داشته است در این راه پیش از هر چیز به این مساله اندیشیده که چگونه تن آسیب پذیر خود را از گزند حشرات ، حیوانات ، سرما و گرما نگاه دارد. پوشش شاید نخستین چیزی نباشد که انسان به آن دست یافته ، اما مطمئنا حتی پیش از کشف آتش یکی از موثرترین ابزارها در جهت نگهداری بدن در مقابل بسیاری از عوامل طبیعی بوده است . الیاف گیاهی ، ریشه ها و پوست برخی از حیوانات ابتدایی ترین پوشاک انسان اولیه را تشکیل می داد و چون پوست نمی توانست در تمام فصول یا در موفقعیتهای آب و هوایی گرم مورد استفاده قرار گیرد، انسان خلاق دریافت که می تواند با چیدن پشم حیوانات و تبدیل آن به نخ و بافت آن استحکام بیشتری به تن پوش سادهء خود بدهد، با کشف پنبه تحولی عظیم تر در پوشاک و ساختار اجتماعی و اقتصادی بشر بوجود آمده و پیامدهای تاریخی بسیاری پیش روی انسان قرار گرفت. همچنان که تخم کرم ابریشم ، هنر ابریشم کشی و ابریشم بافی در بوجود آوردن جنگها، پیروزیها و باعث ایجاد بزرگترین راه تجارت شرق و غرب ، شمال و جنوب کره ء خاکی دنیا گردیده، جاده ء ابریشم و ساختن دیواره بزرگ چین نمایانگر تحولاتی است که زندگی بشر را در دیرباز تحت الشعاع قرارداد و چه بسا همین دگرگونیها نقش انسان رو به تکامل را که همواره به دنبال بهترزیستن گام برداشته روشنتر و عریانتر نشان می دهد.

]]> انسان در بستر تاریخ تکامل می یابدو تن پوش ساده ء او به شکلی طبقاتی با گرایشهای اعتقادی وی دگرگون می شود صنعت و هنر پارچه بافی پوشاک او را از هزاره های قبل از میلاد متحول می سازد و با تنوع طلبی د رمدلهای مختلف پوشاک سعی در نشان دادن گرایشهای ادبی و طایفه ای می کند، به همراه آن ملزومایت از قبیل کلاه ، کمربند، جلیقه، ارخالیق ، کیسه ء پول ، کیسه چبق ، دستمال ، سربند، شال ، شنل و .... با تنوع در سبک و مدل و دست دوزیها وسیله ای برای هنرنمایی بیشتر می شود. تا آنجا که سوزن دوزیها بدل به پرچمهایی شده که خواستگاه و جایگاه اشخاص را تعیین می کرد. با نگاه کردن به نقوش بکار برده شده در آنها شناسنامهء ملی و پوشاک آنها مشخص بود. هنوز هم نقوش سوزن دوزی شده بر روی پوشاک آنها شانهء وابستگی قومی آنان است در گذشته این مطلب از اهمیت بسیاری برخوردار بود. افراد هر قبیله با تعصب خاصی در حفظ و پاسداری ارزشهای قبیله ای خود تلاش داشتند، از این رو با دوخت علایم و طرحهایی خاص بر روی پارچه با اشکال گوناگون دوختی ( قلابدوزی ، گلابتون دوزی ، ابریشم دوزی، ملیله دوزی ، شبکه دوزی ) دست به ابتکاراتی می زدند. در روزگار اشکانیان بانوان پارچه ای همچون شنل ا ز روی دوشهای خود می آویختند که زینتگر آن انواع دوختها بوده است و گاهی از آنها مانند چادراستفاده می کردند. سوگمندانه هنر سوزن دوزی جزء معدود هنرهایی است که تا کنون هیچ اثر مکتوبی و مستقلی از گذشته به شکل ، نوع واهمیت آن نپرداخته گر چه با مطالعه ء دقیق آثار باز مانده در موزه ها و کتابهای منتشر شده در خارج از کشور پی به اهمیت و ضرورت حضو ر آن حتی در زندگی امروزی می بریم ؛ از آن زمان که استخوان تیز پرندگان و ماهیها بعنوان سوزن بکار گرفته میشد تا کنون که سوزنها با اشکال مختلف و کیفیتی بسیار خوب در دسترس است ، از سوزن دوزی بعنون هنری تزئین استفاده شده چه هنرمند دریافته حتی دوختن طرحی خاص که جنبه ء طلسم گونه به خود گرفته در همنشینی با عناصر و رنگهای مختلف می تواند زیبایی زایدالوصفی پدیده آورد که بیانگر دلستگیها، عشق و گرایشها ی فکری فرد دوزنده باشد، گرچه بیان صریح این نکته برای کسانی که ذوق و توان این هنر را نداشتند گران تمام می شد و موجبات رشک آنان را بر می انگیخت. مطالعه ء تحلیلی پوشاک اشخاص در نقشهای برجسته ء طاق بستان و سایر نقاشیهای دیواری شوش( متعلق به نیمهء اول قرن چهارم میلادی ) لباس رنگارنگ سوار با نخهای زرین بافته شده و دارای سبکهای لوزی شکل و تزئین کاملا هندسی است . در صحنهء شکار گراز شاه لباسی در تن دارد که پارچه ء آن مزین به نقش سیمرغ در نشانه های دایره وار است . لباس پاروزنها نیز نقشهای نمایشی دارد. در لولان (منتهی الیه شرق ایران) چند تکه ملیله دوزی و قلابدوزی پیدا شده است که احتمالا می تواند متعلق به دورهء اشکانیان باشد عصر ساسانی د رنقش دیواره ء جانبی طاق بستان زیور تشریفاتی جامعه پادشاه که بر تخت نشسته درون شمهء مرکزی به روی قرصی از بلور مهر کنی شده و با انواع زردوزی و گل اندازهای تنگ هم تزئین فراوا ن یافته و جامعه های ملتزمان و فیل سواران با نگاره های گیاهی و پرندگان دست دوزی شده است . در این عنصر بین شاه و رعایایی که بار می یافتند در تالار پرده ای بلند آویخته میشد که بارشته های طلا و نقره زردوزی و با احجار کریمه ترصیع شده بود. پس از ظهور اسلام در ایران رودوزیهای سنتی ایران به حیات تاثیر گذار خود همچنان ادامه می داد، اگر چه تحولی شگرف در نقشها و طرحهای ایرانی پدید آمد ، اما ویژگیهای ایرانی بودن خود را از دست نداد، اعتقادات مذهبی هنرمندان در بعضی از نقاط پرهیز از شبیه سازی و همانند پردازی سبک جدیدی از پردازش طبیعت و محیط زندگی را به ارمغان آورد. این نگرش در مناطق مختلف به گونه های کاملا متفاوت جلوه گری می کند. دوزندگان با علم به این مطلب که پوشاک نماد دلبستگیهای خاص و گرایشهای فکری هر شخص است سعی در انعکاس عقاید و تاثیرات آن داشتند، دوختن کلمات قرآنی به خط کوفی بر روی کلاه ، حبه و کمربند را برای حفاظت از شر شیطان و حوادث ناگوار از دیگر تاثیرات آشکار این هنر دیرینه بود، رنگها در این رهگذر خود نشانی بود برای اعلام موجودیت و گرایشهای فکری مختلف که در کنار دوختها معنا و هویتی جدید پیدا می کرد و در هر دوره ای از تاریخ ایران معنا و مفهومی خاص داشت . مطلوبترین رنگ در زمان هخامنشیان رنگ ارغوانی بود که با استفاده از رنگهای لاجوردی ، سبززیتونی ، فیروزه ای ، نارنجی و قهوه ای روی پارچه سوزن دوزی می کردند. رنگ قرمز برای شادی و طرب جهت زنان و کودکان بکار گرفته می شد زیرا این رنگ با حس بینایی مناسبت و هماهنگی داشت همچنان که امروز نیز در دوختهای سیستان و بلوچستان و ابریشم دوزیهای شمال خراسان وجه غالب زمینهء دوختها رنگ قرمز و ارغوانی است . عباسیان رنگ سیاه را برای لشکریان و هواداران خود انتخاب کردند و به سیاه جامگان مشهور بودند،در مقابل آنها برخی فرقه ها از جمله امویان رنگ سفید را شعار خود قرار داده محبور بودند، در مقابل عباسیان که جامعه سیاه شعار آنان بود ( هرکس برخلیفه عباسی وارد می شد مجبور بود روپوشی سیاه در بر کند که به آن سواد می گفتند منصور رجال دولتی را وادار ساخت جبه های سیاهی بپوشند که روی آن این آیه نوشته شده بود فسیکفیکهم الله و هوالسمیع العلیم ) این آیه ظاهرا بر ر وی بازو یا کلاه دوخته می شد طرفداران این مقنع از رنگ سفید برای پوشاک خود استفاده می کردند و لباس روحانیان آنها کاملا سفید و بیرنگ بود، به تن کردن لباسهای کاملا سفید امروز نیز در بسیاری از مناطق کشور دیده می شود، جالبتر اینکه تزئینات سوزن دوزی شده بر روی این پوشاک نیز تماما" با نخ خامه و نقوش متفاوت از همدیگر صورت می گیرد و هر منطقه با منطقه ء دیگر متمایز می گردد بطورمثال در سیستان و بلوچستان ، جنوب خراسان ، اصفهان ، اهواز و برخی از مناطق بندر عباس لباس مردان کاملا سفید است و اگر در برخی از مناطق تزئیناتی داشته باشد آنهم به رنگ سفید است در واقع اوضاع اجتماعی و سیاسی شمال شرق ایران بخصوص خراسان بزرگ نقطه آغازی شد برای آمیزش و نقوذ عمیقتری با فرهنگ اسلامی که حاصل آن بروز تجلیات هنری گوناگون بود که برایرانیان گذشت که شرح تفصیلی آن از حوصله مقال خارج است ، ناگفته نماند که تاثیر فرهنگ و آداب پوششی ایرانیان ، دست دوزیها و ظرافت پارچه های ایرانی از همان ابتدای ورود تازیان به خاک ایران آنان را سخت مجذوب و مفتون خود ساخته بود، نوشته اند در قادسیه چون دو لشکر به هم رسیدند و ایرانیان ترتیب الات و اسلحه عرب را مشاهده کردند بدیشان خندیدند و نیزه های ایشان را به دوک زنان تشبیه کردند، چون رسولان سعد پیش رستم رسیدند او را دیدند که بر تخت زرین نشسته ، تاج بر سروبالشها به زر بافته و تمامت لشکر او آراسته به سلاحهای نیکو و جامه های با تکلف و پیلان بر بارگاه داشته بود. در این زمان رنگ سبز شعار ایرانیان بود،چادرهای ر ستم فرحزاد و سپاهیانش به رنگ سبز بود. سبز در نظر ایرانیان باستان و باورزرتشیان رنگ خرمی و طراوت زندگی بود سفره های عروسان با پارچه های سبز دست دوزی و آراسته می شد و لباس نوعروسان نیز به رنگ سبزبود. هر گاه دختری زاده می شد از همان بدو تولد دوختن لباس عروسی او را دست می گرفتند تا هنگامیکه دختربه سن ازدواج رسید دوختن و تزئینات آن به پایان برسد. رنگهای بکار گرفته در زینت این لباسها غالبا" چهار رنگ بود: سفید و سیاه ، قرمزو زرد. سفید و سیاه نماد مرگ و زندگی و قرمز و زرد نماد شادی و غم ، نخهای مورد استفاده از جنس ابریشم بود که به زیبایی، ظرافت و استحکام لباس بسیار کمک می کرد. رنگ سبز مانند هر پدیدهء نو در چشم عربها زیبا و دلنشین جلوه کرد و از آنجا که از آن رنگ به حیات و زندگی تعبیر می شد آنانی که خود را شیفتهء رسول اکرم می دانستند با انتخاب رنگ شال ، کلاه ، کمربند و لباس سبز خود ارادت و تعلقات خاص خود را نسبت به حضرت نشان می دادند. این تاثیر تا امروز نیز مشهود است . از آنجائیکه پوشاک ایرانیان از عهد باستان تا آن زمان با ظرافت ، زیبایی و تنوع بسیاری دست دوزی می شد، از انواع سوزن دوزیهایی که در آن دوره مرسوم بود، گلابتون دوزی ، نقده دوزی ، قلابدوزی ، ملیله دوزی ، پولک دوزی ، منجوق دوزی ، مروارید دوزی و شبکه دوزی .... را می توان نام برد که به پوشاک ایرانیان جزء بهترین تحقه هایی بو که در بین قبایل غیر ایرانی بعنوان هدیه یا ثروتی گرانبها رد و بدل می شد و حتی به همراه مردگان متمول دفن می شد تا شاهدان دفن پی به ثروت و اعتبار متوفی ببرند.( بدیع الزمان وصیت کرده بود: مرگ حق است چون اجل من در رسید مبادا مراسم نوحه گری بر پا دارند بر صورت بزنند و چهره بخراشند و وی آشفته نمایند و جامه بدرند و گریبان چاک بزنند و خاک بر سر افشانند و های های و وای وای کنند یا در حیاط سیاه کرده اثاث خانه آتش بزنند مبادا نهالی بکنند و بنایی ویران کنند و وصیت کرد بدون اسراف در سه پارچه سفید کفنش کرده و از بکار بردن ابریشم دوزیها و پارچه های نشاندار و حاشیه دار گلدوزی شده پرهیز نمایند). آوازه ء سوزن دوزیهای ایران نه فقط اعراب بلکه یونان ، روم و قسطنطنیه را نیز تحت الشعاع قرارداده بود، آنچنان که رقیبی برای پارچه ها و سوزن دوزیهای آن زمان تلقی می شد تا آنجا که کلیسای روم استفاده از منسوجات ایرانی را ناروا اعلام کرد. با مطالعه تحلیلی متون تاریخی در عرصهء مبادلات کالاهای ایرانی از عهد هخامنشی تا صفویه پی می بریم که سوزن دوزیهای ایرانی بعنوان گرانبهاترین کالا از ایران به مغرب زمین برده می شد. وجود قطعات زیادی از این کالاها در مخازن سلطنتی و کلیساهای معروف جهان و موزه های بزرگ مبین این مدعاست که معمولا برای حفظ و نگاهداری برخی از اشیای گرانقیمت آنان را در پارچه های دست دوزی شده بسیار نفیس می پیچیدند و به لحاظ حفظ آن اشیاء پارچه ها نیز سالم مانده اند و می توانند مستندات خوبی برای شناساندن هنر سوزن دوزیها ایرانی باشند. لازم به ذکر است که سوزن دوزیهای ایرانی از دیر باز تا کنون از تنوع و گستردگی خاصی برخورداربوده است که در کمتر جایی این تنوع و گستردگی مشاهده می شود موقعیت خاص جغرافیایی و تاریخی ایران ، هجوم اقوام مختلف به این سرزمین واهمیت سوق الجیشی آن منجر به این تنوع و گونه گونی شده که امروز نیز ما شاهد بقایای ارزشمند آن می باشیم هر چند بعنوان هنری با پیشینه ء تاریخی کهن از آن یاد می شود اما آنچه امروز دردست ماست فقط بخشی اندک از آن هنر غنی است که در زمان خود بیانگر فرهنگ ، هنر و قومیت ایرانیان بوده است آنچه پیش رو داریم و اگر تا همین حد هم آن را پاس نداریم نسل آینده ما از آن چیزی به یاد نخواهد داشت ، از سوزن دوزیهای که در نقاط مختلف کشور وجود دارد می توان به نمونه هایی زیر اشاره کرد با امید به اینکه ارج و منزلت گذشته را باز یابند. 1-قلاب دوزی : مشهد، رشت ، خرم آباد، اصفهان ، بندرعباس 2-پیله دوزی: گیلان ، مازندران و جنوب خراسان 3-گلابتون دوزی : ترکمنها، کردهای شمال خراسان ، اصفهان ، کاشان ، مشهد، کاشمرو یزد. 4-ابریشم دوزی : شمال خراسان ، مشهد، سیستان و بلوچستان ، ا صفهان ، کاشان ، یزد، رشت ، بیرجند، ممقان تبریز، ارومیه ، کردستان ، قزوین ، جنوب خراسان .... 5-لندره دوزی : تکه دوزی معرق ، خاتمی : مشهدو رشت . 6-قیطان دوزی یا تابلمه دوزی : مشهد، تبریز و ترکن صحرا 7-سکه دوزی : شمال خراسان ، گنبدو گرگان ؛ رشت ، ترکمن صحرا، کردستان ، لرستان ، کهکیلویه و بویر احمد و عشایر فارس 8-بلوچ دوزی : سیستان و بلوچستان (خاش ، زابل ، زاهدان ، سراوان، چابهار، ایرانشهر) 9-سرمه دوزی : (ملیله دوزی ). اصفهان ، مشهد، یزد، رشت و قم 10-شبکه دوزی : بیرجند، جلفای اصفهان ، خرم آباد، مشهد 11-نقده دوزی : مشهد، یزد، کاشان ، بندرعباس و سیستان و بلوچستان 12-پته دوزی : کرمان ، رفسنجان ، سیرجان 13-خامه دوزی : (خامک دوزی ) اصفهان ، سیستان و بلوچستان ، بیرجند و جنوب خراسان 14-آینه دوزی : سیستان و بلوچستان ، جنوب خراسان ، عشایر فارس و لرستان 15-زغره دوزی : یزد، مشهد 16-پولک و منجوق دوزی : شمال خراسان ، مشهد؛ کردستان و لرستان 17-مروارید دوزی و سنگ دوزی : اکثر مناطق کشور 18-قلابدوزی ،قیطان دوزی و یر اق دوزی: مشهد، خرم آباد و ترکمن صحرا 19-خوس دوزی : بندرعباس ، مشهد، یزدو کاشان 20-قلابدوزی ، پولک دوزی ، کم دوزی ، بادله دوزی ، گل بشکی بندرعباس 21-سایه دوزی : نوار مرزی خراسان ، ایرانشهر 22-ده یک دوزی و یک ده دوزی : مشهد و اصفهان 23-بخارادوزی (مضاعف دوزی ) مناطق مرزی شرق ایران 24-قلابدوزی ، ابریشم دوزی ، شبکه دوزی و سکمه دوزی : اصفهان 25-توردوزی و برودری دوزی : منطقه جلفای اصفهان (ارامنه ) و خرم آباد 26-سوزن درویشی: تفرش قروین 27-پوستین دوزی و تزئینات دوختی روی آن (خامک دوزی ) مشهد، قوچان و کردستان و دهها رشته دوختنی دیگر که بعضی از آنها کاملا منسوخ شده است ، با مراجعه به موزه های مختلف مردم شناسی در داخل و خارج کشور پی به زیبایی، ظرافت و ارزش این هنر ارزشمند خواهیم برد.

لطفا جهت اطلاعات بیشتر به لینک زیر مراجعه فرمائید:

http://www.soozandoozi.ir/mamaghan_doozi.htm

درویش دوزی یا تفرش دوزی

2007-01-21T16:38:19Z

درویش دوزی یا تفرش دوزی یکی از انواع رودوزیهای دیگر ایرانی است که در گذشته تولید کننده عمده و اصلی آن مردم تفرش بوده اند ولی در حال حاضر رونق و رواج چندانی نداشت . این نوع دوخت که از تکنیک بسیار ساده ای برخودار است و به صورت حاشیه هایی پهن بر روی پارچه ایجاد می گردد شباهت زیادی به چشمه دوزی دارد با این تفاوت که در آن به نسبت چشمه دوزی نخ کشی کمتری انجام می شود. نحوه دوخت آن ساده و راحت است و فقط از شلال تشکیل می شود. ساده ترین شکل تهیه سوزن دوزری درویش به این صورت است که:

]]> روش اول:

1- کشیدن طرح مورد نظر ود لخواه بر روی کاغذ شطرنجی

2- گذاشتن طرح بر روی جای مورد نظر وکوک گرفتن اطراف آن

3- شروع دوخت بر روی کاغذ (به این صورت که نخ مورد نظر را بر داشته، ردیف های افقی را به صورت رفت وبرگشت کار میکنیم سپس ردیف های عمودی را دوخت می کنیم که کامل کننده طرح می باشد.

4-پس از اتمام طرح کاغذ را نم دار کرده ،سپس کاغذ را به آرامی از پارچه جدا می کنیم.

5-از پشت کار را اتو می زنیم.

6-در صورت نیاز آنرا آستر کشی میکنیم.

روش دوم:

این روش که به صورت تار کشی انجام میشود و نیازی به کشیدن نقش روی پارچه نیست، بلکه طرحها کاملا ذهنی است و از طریق شمارش تار و پود پارچه و با دوخت شلا ل به وجود می آید. ابتدا با کشیدن سه نخ از طول و عرض پارچه مربع هایی به ضلع یک سانتی متر برروی پارچه مشخص می نمایند و سپس وسط آن را با نخ ابریشمی به رنگ پارچه می دوزند. در ردیف اول با شمارش تارو پود پارچه، شلال های منظم و یکنواختی بر روی پارچه دوخته می شود و در ردیف دوم شلال ها طوری زده می شود که هر نخی که در ردیف اول روی پارچه قرار داشته، در این ردیف زیر قرار می گیرد. نکته قابل تذ کر در مورد این مرحله این که ردیف شلال های در طرح باید زوج باشد(شش یا هشت ردیف) در گذشته از این دوخت برای تزئین: چادر شب، پرده ، رویه کرسی و بقچه استفاده می شد و امروزه می توانیم برای تزئین لباس، رومیزی و ... از آن استفاده کنیم.شما می توانید تصویر گوشه ای از جانماز را مشاهده کنید.

سوزندوزي‌ بلوچ‌

2006-12-30T11:04:00Z

بلوچستان، اين‌ خط‌ه‌ ي گسترده‌ و خشک، با مردمان سخت کوش و خستگي ناپذيرش خاستگاه ‌يکي از ظريف‌ترين‌ هنرهاي دستي ايراني‌ نيز هست و آنچه ساکنان اين‌ منطقه از دير باز‌پيشکش ساير هموطنان خود و نيز ساکنان ديگر نقاط جهان کرده‌اند تلفيقي صميمانه‌ از صبر و ‌هنر زنان و دختران هنرمندي است‌ که‌ در هيات سوزندوزي‌ هايي‌ ظريف‌ و جذاب متجلي‌است‌. هنر صنعت ارزنده يي‌ که‌ فقط ميتوان نور چشم زنان بلوچ ناميدش و نه‌ هيچ چيز‌ديگر...‌

]]> بدون‌ ترديد سوزندوزي‌ بلوچ را بايد در زمره يکي از اصيلترين‌ و جالب‌ترين‌ صنايع‌ دستي‌کشور بحساب آورد. اين‌ صنعت که‌ در آن ذوق‌ و خلاقيت زنان سوزندوز بصورت‌ طرحهاي‌سنتي محلي که‌ بيانگر خصوصيات و ويژگيهاي هر منطقه است‌ خلاصه مي گردد، امروزه‌ در‌ميان صنايع‌ هنري و سنتي کشور مرتبه و مقام بسيار والايي‌ دارد.‌
در مناطق شهري و روستائي‌ بلوچستان کمتر زن‌ يا دختري را مي توان يافت‌ که‌ با اين‌ هنر‌اصيل و ارزنده آشنائي‌ نداشته باشد و اصولا سوزندوزي‌ آنچنان با زندگي‌ زن‌ بلوچ آميختگي ‌يافته که‌ وقتي درصدد يافتن منشا و مبدا آن برآئيم در اين‌ کار توفيقي چندان نخواهيم‌يافت‌ زيرا هر دختر بلوچ از سنين کودکي‌، ضمن آموختن و انجام امور مربوط به‌ خانه‌ داري‌‌موظف به‌ فرا گرفتن سوزندوزي‌ نيز هست و بسبب دخالتي که‌ سليقه هاي گوناگون در تهيه‌ي نوارهاي سوزندوزي‌ دارد ميتوان طرحها و نقشهاي متنوع و اصيل سوزندوزي‌ را در‌منطقه ي بلوچستان مشاهده نمود.
بر اين‌ اساس ميتوان به‌ جرات گفت تقريبا تمام دختران‌و زنان بلوچ که‌ در فاصله سني 10 تا 45 سالگي قرار دارند با سوزندوزي‌ آشنايند.‌ شناخت‌ اين‌ هنر ارزنده توسط‌ ساکنان ساير شهرها با افزايش‌ تقاضا براي محصولات‌سوزندوزي‌ و ازدياد توليد در مناطق مختلف مقارن‌ بوده‌ است‌ و از اين‌ رو انواع روميزي،‌کوسن‌، سفره، آباژور، پرده‌ و غيره نيز توسط‌ سوزندوزان توليد مي شود.‌
مهمترين‌ مراکز توليد سوزندوزي‌ عبارت‌ است‌ از: اسپکه، هريدک، کوپچ‌، پيپ، مته سنگ،‌چانف‌، مهنت، ايرندگان، قاسم‌ آباد، گشت، سوران، کله گان، بمپور، اسماعيل آباد و زاهدان.‌
در سوزندوزي‌ به‌ بيش از دو نوع ماده‌ اوليه نيازي‌ نيست: نخ‌ و پارچه‌ سوزندوزان بر حسب‌امکانات و سليقه از نخ‌ دمسه (‎D.M.C.‎) يا از نخهاي پاکستاني‌ استفاده‌ ميکنند.‌ پارچه‌ هائيکه روي‌ آن سوزندوزي‌ انجام ميگيرد يا پارچه‌ پنبه يي‌ پاکستاني‌ است‌ که‌ نازک‌ و‌ريز باف بوده‌ و براي محصولات پر کار در قطعات کوچک‌ مورد استفاده‌ قرار مي گيرد و يا پارچه‌ ‌ي گاندي ايراني‌ است‌ که‌ معمولا به‌ عرض 120 سانتيمتر در بازار زاهدان بافت‌ مي شود.‌ معمولا سوزندوزان مستقلا به‌ تهيه ي محصول مي‌پردازند و در صورت‌ کار گروهي‌ پس‌ از‌پياده‌ کردن‌ طرح کلي، هرزن‌ يا دختر سوزن‌ دوز يک‌ رنگ‌ را تماما سوزندوزي‌ مي‌نمايد و براي ‌قسمت بعدي و استفاده‌ از رنگ‌ ديگر در توليد محصول آنرا به‌ هنرمند بعدي سپرده‌ و اين‌‌عمل تا خاتمه ي کار و تکميل محصول ادامه‌ مييابد.
براثر اقداماتي‌ که‌ توسط‌ سازمان صنايع‌‌دستي ايران بمنظور شناساندن و معرفي‌ محصولات سوزندوزي‌ بلوچ بعمل آمده، عرضه‌ ي‌فرآورده‌هاي توليدي در منطقه ي مذکور از محدوده‌ ي اين‌ استان پاي فراتر نهاده‌ و آوازه‌ ي‌نقشهاي اصيل و زيباي آن تا خارج‌ از کشور و اقصي نقاط عالم‌ راه يافته و با استقبال فوق‌العاده‌ ي علاقمندان به‌ محصولات هنري و سنتي ايران روبرو گرديده و در حال حاضر همه‌ساله‌ مقاديري از نمونه‌هاي جالب‌ و ارزنده ي اينگونه‌ محصولات به‌ ممالک‌ مختلف جهان صادر‌مي شود.‌ از نمونه‌هاي سوزندوزي‌، فرآورده‌هاي تکميلي نظ‌ير: کيف، جاي جوراب، قوطي سيگار، کيف‌بغلي، کيف پول خرد، جلد عينک، جاي کليد، جاي دستمال کاغذي، دستمال سفره، شلوار، کت‌، ‌مانتو، کراوات، پارچه‌، کفش، کمربند، کيف، آباژور، چکمه، شليته، بلوز، کاپشن، جلد آلبوم،‌قاب عکس و... تهيه مي شود.‌

زري‌ بافي‌

2006-12-12T19:48:51Z

در روزگاران‌ پيشين‌ ،كارگاه‌هاي‌ طراز سازي‌ ايران‌ ،علاوه‌ بر اينكه‌ منسوجات‌ گرانبها را براي‌ داخل‌ كشور تدارك‌ مي‌ديدند ، بخشي‌ رانيز براي‌ صدور به‌ كشورهاي‌ ديگر آماده‌ مي‌كردند .نمونه‌هايي‌ از بافته‌هاي‌ ابريشمين‌ اوايل‌ دورة‌ اسلامي‌ كه‌ به‌ شيوه‌ ساساني‌ بافته‌ شده‌ ،هم‌ اكنون‌ در دست‌ است‌ و غالبا" در مجموعه‌هاي‌ شخصي‌ و كليساهاي‌ اروپا ديده‌ مي‌شود .از جمله‌ دستمالي‌ كه‌ چهره‌ حضرت‌ مسيح‌ (ع‌ ) بر آن‌ نقش‌ بسته‌ ،در كليساي‌ «سنت‌ ويكتوريا» موجود است‌ وهمچنين‌ پارچه‌اي‌ كه‌ نقش‌ فيل‌ بر آن‌ بافته‌ شده‌ ،در خزانه‌ كليساي‌ بزرگ‌ «سانس‌» نگهداري‌ مي‌ شود. بافت‌ پارچه‌هايي‌ كه‌ درمتن‌ و نقوش‌ آنها، نخهاي‌ گلابتون‌ به‌ كار گرفته‌ شده‌ بنا به‌ روايات‌ تاريخي‌ به‌ دو هزار سال‌ پيش‌ مي‌ رسد .«هردودت‌ » مورخ‌ مشهور يوناني‌ نوشته‌ است‌ :

]]> روميان‌ به‌ خاطر زيبائي‌ واشتهار زربفت‌هاي‌ سنتي‌ ايران‌ همه‌ ساله‌ مبالغ‌ هنگفتي‌ مي‌پرداختند . فيلوسترات‌ نيز گفته‌ ست‌ :«اشكانيان‌ ،خانه‌ هاي‌ خودرا با پرده‌هاي‌ زري‌ يراق‌ دار كه‌ از پولكهاي‌ نقره‌ و نقوش‌ زرين‌ ،تزئين‌ شده‌ بود ،مي‌ آراستند.» نقوش‌ پارچه‌ هاي‌ ساساني‌ در تناسب‌ و هماهنگي‌ طرح‌ و رنگ‌ به‌ نهايت‌ درجة‌ هنري‌ رسيده‌ بود. تركيبات‌ نقوش‌ ساساني‌، برگرفته‌ از مرغ‌ و پرندگان‌ ،جانوران‌ و شكارگاه‌ و سواران‌ و طرحهاي‌ تجريدي‌ و انتزاعي‌ بود. از قرون‌ چهارم‌ ميلادي‌ ،قطعاتي‌ از زريهاي‌ ايراني‌ در موزه‌ «ليون‌ » فرانسه‌ ،لندن‌ ،واشنگتن‌ ،ارميتاژ و... نگهداري‌ مي‌شود و نمودار عظمت‌ و اعتبار اين‌ هنر سنتي‌ در ايران‌ كهن‌ است‌ . بعد ازساسانيان‌ ،به‌ علت‌ حرمت‌ بهره‌ گيري‌ از طلا براي‌ مردان‌ ،مدتي‌ نسبتا" دراز، بافت‌ پارچه‌هاي‌ زري‌ به‌ تعويق‌ افتاد تا اينكه‌ بافتن‌ پارچه‌هاي‌ زري‌ ،در دوره‌ سلجوقيان‌ رونق‌ يافت‌ .در دوره‌هاي‌ اسلامي‌ ،نقوش‌ حيوانات‌ وپرندگان‌ نظير شير ،عنقا و عقاب‌ كه‌ زربفت‌ شده‌اند و در متن‌ پارچه‌ها ،جلال‌ و شكوهي‌ داشتند از پيشرفت‌ تكنيك‌ پارچه‌ بافي‌ درعصر سلجوقيان‌ است‌ . طرحهاي‌ شقايق‌ و نيلوفر آبي‌ نيز از عناصر تزئيني‌ در بافت‌ پارچه‌ هاي‌ اين‌ دوره‌ است‌ . در دوره‌هاي‌ بعد ،تدريجا"طرحهاي‌ تازه‌اي‌ به‌ ابتكار طراحان‌ و بافندگان‌ ايران‌ به‌ منّصه‌ ظهور رسيد ودر هويتي‌ مستقل‌ ، دوره‌ معتبر و اصيل‌ نساجي‌ صفويه‌ را بنيان‌ نهاد. اما پيش‌ از آن‌ يعني‌ در عصر مغول‌ ،سالهاي‌ فراموشي‌ نساجي‌ ايران‌ بود و زري‌ بافان‌ از بيم‌ مرگ‌ ، متواري‌ شده‌ و در خفا مي‌زيستند . دوره‌ طلايي‌ بافندگي‌ از عصر صفويه‌ آغاز مي‌شود .پارچه‌هاي‌ ابريشمي‌ صوفيه‌ سه‌ گونه‌ است‌ : 1ـ حريرساده‌ 2ـ ابريشم‌ زربفت‌ 3ـ مخمل‌ ابريشمي‌ اين‌ پارچه‌ ها، براي‌ تن‌ پوش‌ اعيان‌ ،امرا و شاهان‌ و درباريان‌ به‌ كار مي‌رفت‌ . تزئين‌ پارچه‌هاي‌ ياد شده‌ عبارت‌ بوداز اشكال‌ انساني‌ ،تصوير حيوانات‌ و پرندگان‌ وگل‌ و گياه‌ و گاهي‌ نيز تصاوير داستانهاي‌ رزمي‌ و بزمي‌ برآن‌ها نقش‌ بسته‌ است‌ . مثلا"درموزه‌ «كوپريونيون‌ » دو قطعه‌ پارچه‌ ابريشمي‌ را مي‌بينيم‌ كه‌ روي‌ آنها، منظره‌اي‌ از داستان‌ ليلي‌ ومجنون‌ ديده‌ مي‌شود. درزمان‌ شاه‌ عباس‌ دوم‌ ،بافت‌ پارچه‌هاي‌ ارزشمند زربفت‌ و مخمل‌ زري‌ ،بادقت‌ و مهارت‌ ادامه‌ داشت‌ و باقطعاتي‌ از آنها نام‌ بافنده‌ آن‌ كه‌ «غياث‌ » بود نقش‌ بسته‌ است‌ .در موزه‌ «متروپوليتن‌ »دو قطعه‌ كوچك‌ پارچه‌ ابريشمي‌ تاريخدار ،اززمان‌ شاه‌ عباس‌ موجود است‌ كه‌ روي‌ آنها نام‌ بافنده‌ شاه‌ حسين‌ و تاريخ‌ 1008 ه.ق‌ ( 1588 م‌ )نقش‌ بسته‌ است‌ . نساجان‌ و بافندگان‌ مشهور اين‌ عهد ،عبارت‌ بودند از غياث‌ ،عبدالله‌ ،ابن‌ محمد،معزالدين‌ ،ابن‌ غياث‌ وعيسي‌ عباسي‌ . در عصر شاه‌ عباس‌ از هنرمندان‌ زري‌ باف‌ خواسته‌ شد كه‌ به‌ منظور زنده‌ كردن‌ اين‌ هنر قديمي‌ به‌ اصفهان‌ كوچ‌ كنند .دراين‌ دوره‌ ،علاوه‌ بر اصفهان‌ ،يزد وكاشان‌ نيز جايگاه‌ بافت‌ زري‌ درايران‌ بود. از قرن‌ 16 تا قرون‌ 17 و 18 م‌ بافت‌ پارچه‌ هاي‌ زربفت‌ وابريشمي‌ كاهش‌ يافت‌ وگلدوزي‌ قلمكار وانواع‌ سوزندوزيها ، جايگزين‌ اين‌ هنر سنتي‌ شد . زربفت‌ ومخمل‌ زري‌ ،درمسير تاريخي‌ خود،نظر هنرمندان‌ زري‌ باف‌ عصر قاجار رانيز به‌ خود معطوف‌ داشت‌ وكم‌ وبيش‌ اين‌ هنر سنتي‌ ،سينه‌ به‌ سينه‌ حفظ‌ شد و در گذشته‌ نيز به‌ عنوان‌ بافته‌ زينتي‌ ،رويه‌ مبل‌ دربار ، لباس‌ تشريفات‌ و پرده‌هاي‌ تالارهاي‌ عام‌ و خاص‌ به‌ شمار مي‌ رفت‌ . كارگاه‌ كنوني‌ زري‌ بافي‌ سازمان‌ ميراث‌ فرهنگي‌ كشور در سال‌ 1931 به‌ اهتمام‌ «استاد حسين‌ طاهرزاده‌ بهزاد تبريزي‌» بنيان‌ نهاده‌ شد واز هنرمندان‌ برجسته‌ زري‌ بافي‌ آن‌ روز ايران‌ ،از جمله‌ «استاد حبيب‌ ا... طريقي‌ »و فرزند هنرمندش‌ «استاد محمد طريقي‌ »به‌ كار دعوت‌ شد و هنرمندان‌ كنوني‌ ،دست‌ پروردگان‌ خاندان‌ طريقي‌ هستند . اكنون‌ در كارگاه‌ زري‌ بافي‌ سازمان‌ ميراث‌ فرهنگي‌ كشور در تهران‌ و هنرستان‌ هنرهاي‌ زيباي‌ اصفهان‌ وميراث‌ فرهنگي‌ كاشان‌ ،نمونه‌هاي‌ جالبي‌ از انواع‌ زري‌ و مخمل‌ بافته‌ مي‌شود كه‌ پاره‌اي‌ از آنها از نظر رنگ‌ و طرح‌ ،با بهترين‌ دست‌ بافت‌ هاي‌ اين‌ هنر سنتي‌ در گذشته‌ برابري‌ مي‌ كند . پايه‌ هاي‌ طراحي‌ نقوش‌ زري‌ ،اگر چه‌ به‌ تركيبات‌ هنري‌ كلاسيك‌ آن‌ استوار است‌ ،ولي‌ ايجاد نقوش‌ وطرح‌ آن‌، مانند ساير هنرهاي‌ ايراني‌ ،خواص‌ شكل‌ پذيري‌ وتركيبات‌ نوين‌ دارد. استادان‌ مرحوم‌ طريقي‌ ،مرحوم‌ حاج‌ حسين‌ اسلاميان‌ ، محمودفرشچيان‌ ،عنايت‌ ا... منجدب‌ و ديگران‌ با اندك‌ تغيير در ظاهر و ياافزودن‌ و كاستن‌ يك‌ عنصر تزييني‌ ،اشكال‌ ويژه‌اي‌ را كه‌ گوياي‌ آفرينش‌ طرحي‌ نوين‌ است‌ ،ابداع‌ كرده‌اند . زري‌ ،با دستگاههاي‌ كهن‌ «دستوري‌ » و «ژاكارد » بافته‌ مي‌ شود.مواد اوليه‌ زري‌ كه‌ ابريشم‌ و گلابتون‌ است‌ ، هنوز هم‌ در غناي‌ اين‌ هنر،نقش‌ اساسي‌ دارد. رنگرزي‌ ابريشم‌هايي‌ كه‌ در زري‌ بافي‌ كاربرد دارد،با رنگهاي‌ طبيعي‌ انجام‌ مي‌گيرد و به‌ همين‌ جهت‌ از ارزش‌ فراواني‌ برخوردار است. اين‌ رنگها،ساليان‌ متمادي‌ ثابت‌ وپايدار مي‌مانند . روي‌هاي‌ بافت‌ زري‌ به‌ صورت‌ لپه‌ باف‌ ،دارايي‌ واطلسي‌ و... است‌ و طرحها ونقشهاي‌ رايج‌ امروز ،بته‌ جقه‌اي‌ ،اسليمي‌ ، اسليمي‌ ماري‌ ،اسليمي‌ درهم‌ ،گلهاي‌ افشان‌ ،شكارگاه‌ ،بزم‌ ،رزم‌ ،مناظر وحيوانات‌ ،خط‌ وخوشنويسي‌ و.. است‌ ،نقشهاي‌ تجريدي‌ در زريهاي‌ امروز،كمتر يافت‌ مي‌ شود. امكانات‌ تكنيكي‌ ،امروزه‌ سبب‌ سرعت‌ بافت‌ ودقت‌ در نقشبندي‌ ونقش‌ اندازي‌ شده‌ و مواد اوليه‌ نيز مرغوبتر از گذشته‌ شده‌ است. البته‌ اين‌ تغييرات‌ بر اساس‌ مطالعات‌ و بررسي‌ آثار گذشتكان‌ به‌ دست‌ آمده‌ است‌. امروزه‌ زري‌ بافي‌ در جايگاهي‌ ويژه‌اي‌ قرار دارد و آثاري‌ كه‌ به‌ موزه‌ها و نمايشگاههاي‌ راه‌ مي‌يابند .چشم‌ تماشاگران‌ را خيره‌ مي‌ سازند.

قلابدوزي رشت

2006-12-12T19:43:09Z

يكي از قديمي ترين انواع رودوزي هاي ايراني كه سابقه‌ي قدمت آن حتي به سال هاي 550 تا 330 پيش از ميلاد مي‌رسد «قلاب دوزي» است كه طي آن زمينه‌ي پارچه به وسيله‌ي نخ هاي ابريشمين رنگين به گونه‌يي بسيار زيبا تزئين مي‌شود. درباره ي سابقه ي توليد اين « هنر- صنعت»‌ در ايران گفتني است كه طي حفريات باستان شناسي در منطقه ي لولان در منتهي اليه شرق ايران قطعاتي از مليله دوزي و قلاب دوزي پيدا شده كه احتمالا تعلق به دوره ي هخامنشيان دارد. همچنين اسنادي در دست است كه نشان مي دهد در سال هاي نخستين بعد از ظهور اسلام به موازات بافت پارچه هاي پشمي و پرده هاي ابريشمي فاخر در شهر فسا، فرش هاي عالي در جهرم و جامه هاي حرير و پرند در اصفهان نوعي قلابدوزي بسيار خوب نيز در طبرستان (مازندران فعلي) رواج داشته است.

]]> قلابدوزي كه در گذشته در شهرستان رشت كاملاً رايج بوده و تعداد زيادي از افراد بومي منطقه به آن اشتغال داشته اند در حال حاضر از گستردگي پيشين برخوردار نيست ولي با اينهمه تنها مركز توليد مصنوعات قلابدوزي محسوب مي شود و گو اينكه هم اينك نوعي قلابدوزي شبيه آنچه در رشت جريان دارد در مهاباد نيز رايج است ولي هيچگونه شباهتي بين توليدات اين دو شهر به چشم نمي خورد چرا كه قلابدوزي رشت و مهاباد اگر هر دو به يك شيوه انجام ميشود و ابزار كار و نقوش آن ها نيز تقريباً همسان است ولي توليدات مهاباد عمدتاً در بردارنده ي رنگ هاي سياه و سفيد بوده و فاقد تنوع رنگ محصولات رشت مي باشد. ابزار كار قلابدوزان بسيار ساده، كم حجم و ارزان قيمت است و مهم ترين آن وسيله يي است فلزي و تا حدودي شبيه يه قلاب هاي معمولي با اين تفاوت كه قسمت نوك آن بر خلاف ساير قلاب ها تيز و فاقد انحناي قلاب هاي عادي مي باشد و در عوض داراي يك بريدگي مورب در فاصله ي پنج ميلي متري نوك قلاب است. اين وسيله كه متشكل از ميله يي هفت سانتي متري است در انتها به سطحي قاشق مانند با ضخامت تقريبي پنج ميلي متر ختم ميشود و داراي دسته يي خراطي شده مي باشد. « جريده» يكي ديگر از وسايل كار قلابدوزان است كه مشتمل بر دو قطعه چوب بطول 100 سانتيمتر، عرض 10 سانتيمتر و ضخامت 5 سانتيمتر مي باشد كه از يك سو به وسيله ميخ به يكديگر متصل و در سوي ديگر به وسيله ي مانعي كه در فاصله ي 40 سانتيمتري از انتهاي وسيله گذاشته شده از يكديگر جدا و حالتي تقريباً گيره مانند دارد و براحتي مي توان آن را از طريق سفارش دادن به نجار يا با كمك دو قطعه تخته ي صاف تهيه كرد. پارچه ي مورد نياز در قلابدوزي ماهوت مرغوب برنگهاي تيره مانند سياه – آبي سير – زرشكي – قرمز تند – قهره يي و نيز نخ ابريشم طبيعي تابيده ( چپ تاب) در رنگهاي متنوع و دلخواه است. نحوه توليد: طرحي را كه بايد روي پارچه ماهوتي پياده كنند قبلاً روي كاغذي كه ابعاد آن كمي بزرگتر از اندازه‌ي پارچه‌ي ماهوت است ترسيم نموده و سپس با يك سنجاق تمامي خطوط طرح را روي كاغذ با فواصل نزديك به هم سوراخ ميكنند. آنگاه مقدار گچ روي كاغذ ريخته كاملاً‌ آنرا روي صفحه‌ي كاغذ پخش مي‌نمايند تا از داخل سوراخ‌هاي كاغذ بر روي ماهوت نقش ببندد بعد از برداشتن كاغذ از روي ماهوت طرح مورد نظر روي ماهوت قلم گيري شده صنعتگر با كمك قلابي كه ساختمان آن تشريح شد شروع به دوخت مي‌نمايد. شيوه‌ي كار قلازدوزان به اين صورت است كه ابتدا روي يك چهار پايه‌ي كوتاه نشسته و يك قسمت از پارچه را در لاي دهانه‌ي جريده قرار داده و به كمك زانو نشان آن را به هم مي فشرند تا پارچه خارج نشود آنگاه يك سر نخ را گره زده و در حاليكه قلاب را از روي پارچه به داخل فرو برده اند گره را در شيار قلاب استوار نموده و آنرا از پارچه بيرون مي كشند و در شرايطي كه نخ خارج شده از پارچه حالت يك نيم دايره را به خود گرفته در فاصله‌يي معين مجدداً قلاب را به داخل پارچه گرفته در فاصله‌يي معين ،‌مجدداً‌ قلاب را به داخل پارچه فرو برد در با تكرار اين حالت است كه نقشي زنجيره‌يي بر پارچه مي‌نشينند. از قلابدوزي در حال حاضر براي تزئين سجاده – جا قرآني – لبه‌ي پرده – روميزي – وريه كوسن – لبه يقه – دامن و پيش سينه‌ي لباس هاي زنانه رويه‌ي دمپايي‌هاي زنانه – كلاهك آباژور – سقف آويزهاي پارچه‌يي و ….. استفاده به عمل مي‌آيد.

لطفا جهت اطلاعات بیشتر بر روی لینک زیر کلیک نمائید: http://www.soozandoozi.ir/Tarkibi.htm

سوزن دوزي و مليله دوزي اصفهان

2006-12-12T19:35:20Z

هنر سوزندوزي ، قلاب دوزي و مليله دوزي يكي از مشخص ترين شعبات صنايع دستي استان اصفهان است كه قدمت آن به قبل از دوره صفويه مي رسد و انواع محصولاتي كه به وسيله آن ها تزيين مي شوند شامل سجاده – جلد قرآن – انواع بقچه ها – روميزي – زير بشقابي – زير قلياني و غيره مي باشد. مليله از نظر جنس بر دو نوع است: اصل و بدل . مليله اصل از رشته هاي بسيار نازك نقره تشكيل شده كه آنرا مي تابانند با به صورتي شبيه فنر در آيد و براي دست يابي به صورتي شبيه فنر در آيد و براي دست يابي به مليله ي طلا آن ها را آب طلا مي دهند مليله ي بدل از مفتولهاي برنجي به ضخامت 15/0 و 18/0 ميلي متر تهيه مي شود. براي تهيه ي مليله ي بدل طلا از همين نوع برنج كه رنگ طبيعي طلايي دارد استفاده مي كنند و براي تهيه ي مليله ي بدل نقره آنرا آب نقره مي دهند كه تمام اين كارها در بازار و توسط افرادي به نام رزكش صورت مي گيرد و از اين مليله ها براي دوخت انواع نقوش بر روي پارچه هاي دست بافت، ترمه يا مخمل استفاده مي نمايند.

]]> مشخصات سوزندوزي ،‌قلابدوزي ، مليله دوزي در سوزندوزي طرح را از طريق نخ كش كردن زمينه ي پارچه مشخص مي كنند و با سوزن و نخ مراحل مختلف سوزندوزي را كه شامل دور دوزي – توري دوزي – توري گلدوزي – سكمه دوزي – شبكه دوزي – ستاره دوزي – گل اشرفي دوزي – زير رفت دوزي – تكه دوزي و خامك دوزي – مي باشد مي دوزند. در قلاب دوزي ابتدا طرح مورد نظر را با كپي يا صفحات كاغذ گراف كه طرح روي آن به وسيله سنجاق سوراخ شده با پودر زغال يا گچ علامت گذاري كرده و سپس با مداد پررنگ مي كنند يا اينكه توسط قالبهاي مخصوص قلمكار و طرح را روي پارچه منعكس كرده و سپس با استفاده از قلاب و نخ مخصوص شروع به دوختن مي كنند. در مليله دوزي قطعات مليله ي اصل يا بدل را بر روي پارچه هاي ترمه يا مخمل مي دوزند و مليله دوزي از نظر مشخصات كاملاً با قلابدوزي و سوزندوزي فرق مي كند به اين ترتيب كه مراحل مختلفي را در توليد مي گذارند و تشكيل شده است از يك پارچه اصلي مخمل يا ترمه ويك پارچه زير مخمل يا زير ترمه از جنس متقال يا كتان كه بطرز خاصي با سريش به آن چسبانده مي شود و پس از پياده كردن طرح، قطعات مليله روي آن دوخته مي شود و سپس با پارچه‌ي ديگري از نوع چيت گلدار يا قلمكار كه با زمينه ي مخمل يا ترمه ي مليله شده هماهنگي دارد، آستر مي شود. پياده كردن طرح هاي مليله دوزي روي منسوجات مخمل يا ترمه بخاطر خواب داشتن سطح پارچه با سوزندوزي و قلاب دوزي فرق مي كند و توسط كپي يا قالب قلمكار نمي توان طرح را منعكس نمود. سكمه دوزي سكمه دوزي عبارت است از بيرون كشيدن تعدادي تار يا پود يا هر دو از نقطه يا نقاط معين از پارچه و پر كردن جاي آنها با سوزن دوزي بطوريكه نقش از آن پديد آيد جاي بريدن نخها را با رديفهاي فشرده و ظريف بخيه دوزي شده حفظ مي كنند و با گلدوزي اضافي در جائي كه نخهايش بيرون كشيده شده نقش ستاره اي را نمايان مي سازند. سكمه دوزي اغلب همراه با قلاب دوزي صورت مي گيرد. معمولاً‌ سكمه دوزي بر روي روميزي و دستمال سفره و مانند آن انجام مي شود و شكيبائي بسيار مي خواهد . براي سكمه دوزي از پارچه هاي ساده كه تاروپود آن عمود بر هم بوده و حتي الامكان داراي يك ضخامت باشند استفاده مي شود. سكمه دوزي بيشتر در اصفهان رايج استو هر صنعتگر حدود 10 ساعت در روز كار مي كند زنان سكمه دوز يك شركت تعاوني نيز دارند كه اين شكرت كمك هائي هم به آنها مي نمايد خريد هائي كه از اجناس سكمه دوزي شده انجام مي شود بيشتر توسط سازمان صنايع دستي است . سكمه دوزي در يزد نيز رواج دارد و هموطنان زرتشتي بخاطر حفظ سنن و آداب خود به آن مي پردازند. معمولاً زرتشتيان حتماً‌ جزء وسايل دختران خود كه ازدواج مي كنند و مي خواهند عروس شوند وسايل سوزندوزي كه سكمه دوزي نيز جزئي از آن است قرار مي دهند.

پته دوزي كرمان

2006-12-12T19:23:28Z

كرمان ، اين خطه ي خشك و گرم كه در طول تاريخ دراز و پر حادثه ي خود سمبل و مظهر مقاومت در برابر تهاجم شناخته شده و از حمله ي مغولها و تيموريان و تهاجم آغا محمد خان قاجار لطماتي سنگين ديده ، كانون حفظ و نگهداري ميراث هاي فرهنگي و هنرهاي بومي نيز هست و هزاران سال است كه مردم سخت كوش و صبور اين منطقه از كشورمان به موازات ساير فعاليت هاي اقتصادي و اجتماعي به تهيه و توليد انواع فرآورده هاي صنايع دستي نيز مشغولند و هر چند توانسته اند در زمينه قالي بافي ، شالبافي و ترمه بافي شهرتي جهانگير كشب كنند، معهذا « پته هاي » دوخت كرمان نيز داراي ويژگي هايي است كه آسان نمي توان از آن گذشت . اين هنر كه ريشه در تاريخ و گذشته ي فرهنگي كرمان دارد و هم اينك توليد آن در كرمان ، يرجان و رفسنجان رايج است همانند ساير رشته هاي صنايع دستي سابقه ي توليدي مشخص ندارد و هر يك از دست اندركاران پيدايي آن را به يكي از افسانه هاي بومي مرتبط ميسازد و متاسفانه بدليل آسيب پذيري منسوجات در برابر عوامل جوي ، در موزه هاي داخلي و خارجي نيز نمونه هايي از پته كه بتواند راهگشايمان به كشف سابقه ي اين «‌هنر – صنعت »‌ باشد وجود ندارد و قديمي ترين قطعه پته يي كه هم اكنون يافت ميشود روپوش مقبره ي شاه نعمت اله ولي در ماهان كرمان است .

]]> پته چيست ؟

پته دوزي نوعي از رودوزي هاي ايراني است كه طي آن تمام سطح پارچه بوسيله ي بخيه هاي نخي و رنگين پوشيده ميشود و هنرمنداني كه اكثراً نيز از زنان و دختران خانه دار هستند با كمك سوزن نقوشي ذهني را كه ملهم از پندارها و بينش هاي شخصي شان است بر زمينه ي پارچه ي پشمي ضخيمي بنام « عريض » مينشانند. « عريض »‌ كه در گذشته از آن براي دوخت دامن ، كت و پالتو نيز استفاده بعمل ميآمد پارچه يي
دستباف است كه بوسيله ي دستگاه هاي بافندگي چوبي توليد ميشد. ولي در سالهاي اخير دستگاه هاي چوبي جاي خود را به دستگا ه هاي «‌تك فاز»‌ برقي دادند و پس از آن نيز تدريجاً‌ بافته هاي كارخانه يي جانشين « عريض »‌هاي دستباف شده و هم اكنون «‌پته »‌هاي استان كرمان را بيشتر اينگونه پارچه هاي كارخانه يي تشكيل ميدهد. «‌رئيس »‌ كه معمولاً‌ در رنگ هاي عنابي ، مشكي ، سبز روشن، سبز تيره ، زرد، نارنجي ، قرمز، آبي تيره ، سبز ماشي ، لاكي و ….. مورد استفاده ي پته دوزان قرار ميگيرد نوعي نخ پشمي دستريس يا ريسيده شده بوسيله ي ماشين است كه ميزان مصرف آن به نسبت نوع نقش و ضخامت يا نازكي نخ مورد مصرف متفاوت ميباشد . ولي بطور متوسط رودوزي هر متر پته به حدود 375 تا 400 گرم نخ احتياج دارد. طرز تهيه: براي تهيه يك قطعه ي پته دوزي شده ابتدا عريض را به ابعاد لازم بريده و سپس آن را بدست طراح مي سپارند و شيوه ي كار نيز به اين صورت است كه زنان پته دوز خود مستقيما بطراح مراجعه نميكنند و فروشندگان مواد اوليه ي پته معمولاً‌ مقدار زيادي عريض بريده و طراحي شده در اختيار دارند كه بصورت آماده به سوزندوزان مي فروشند. در مرحله طراحي ، ابتدا طرح روي كاغذ كالك ترسيم ميشود و پس از آن خطوط طرح را بطور متناسب با سوزن سوراخ كرده و سپس بر روي عريض مورد نظر منطبق مي سازند و روي آن پود در گچ يا خاكه ي زغال ميريزند و اين عمل را « گرته زني »‌ مينامند ( براي پارچه هاي تيره از خاك گچ و براي پارچه هاي روشن از خاك زغال استفاده ميشود) سپس نقاط مشخص شده را با قلم و مركب چنين روي پارچه مشخص ميسازند. پس از طراحي ، انتخاب نخ و زنگ مطرح است . رنگهاي روشن ظرف سال هاي اخير به پته دوزي راه يافته و رنگهاي اصيل اغلب تيره است . از آنجا كه طرحهاي پته نه شلوغ است و نه هندسي رنگهاي روشن چندان جاذبه يي به محصول نميدهد و تيره بودن رنگها ارتباط نقوش را منطقي ترو قابل قبول تر ميسازد. پس از انتخاب و تهيه ي نخ ، پته دوز ابتدا جاي خطوط اصلي را سوزن ميزند. اين مرحله بدليل آنكه نقوش به طور خطي دوخته ميشود . به مرحله «‌ساق دوزي » معروف است . سپس داخل نقوش و متن با اسلوب خاصي سوزن دوزي و پر ميشود. كه اين قسمت را اصطلاحاً « آب دوزي » يا «‌متن دوزي » ميگويند. مرحله ي سوم كه يكي از مهمترين مراحل پته دوزي ميباشد مرحله « برگ دوزي » و « سايه زدن » با نخ پيرامون گل ها و نقشها است . برگ دوزي معمولاً در اطراف حاشيه و بصورت زيگزاك انجام ميشود و آنرا «‌پتك دوزي »‌ نيز مينامند ( پتك در زبان محلي به معني جوانه است ). پس از اتمام دوخت پته را شسته و با كمك دستگاه مخصوصي بنام نورد اطو زده و آماده ي فروش ميكنند. در حال حاضر پته دوزي بر روي سجاده ، جا قرآني پرده ، رويه كوسن ، زير ليواني ، روميزي ، سوزني ، بقچه و …. انجام ميشود.

جهت اطلاعات بیشتر به آدرس http://www.soozandoozi.ir/ مراجعه فرمائید.

سوزندوزی ترکمن ها

2006-10-15T06:53:34Z

شمایل نگاری بافته های ترکمنی معمولا ً دارای اشیاء ساده قابل تشخیص مثل گلها و درختان و حیوانات نمی باشد . شاید قسمت اعظم موتیف ها به صورت بازنمودی ( یعنی به صورت بازنمایی یک شئ طوری که قابل تشخیص باشد ) نیستند و اگر هم بازنمودی باشند معمولا ً آنقدر ساده شده اند که برای شناسایی اشیایی که نشان می دهند باید به حدس و گمان متوسل شد .

سوزندوزی ترکمن

]]> هنگامی که کسی از " منسوجات ترکمنی " سخن به میان می آورد ، فکرمان به سمت " دستبافته های پرزدار " ترکمن ها که شناخته شده اند سوق می یابد . علی رغم غالب محافل و بحث های موجود در باره منسوجات ترکمنی را به یاد نمی آورم که هیچ یک از آنها به طور اخص به منسوجات سوزندوزی شده پرداخته باشند ، جز بحث مختصری که در مورد کلاه های سوزندوزی شده ترکمن ها انجام شده بود . در این ماه دوست دارم توجهتان را به آنها جلب کنم که به علت کیفیات زیبایی شناسانه شان باعث برانگیخته شدن سوالات جالبی در مورد طرح ها و موتیف های مورد استفاده در تولیدات ترکمنی می شوند . اما جالب است بدانیم که موارد استفاده بافته های تخت ترکمنی و بافته های پرزدار با سوزندوزی های ایشان بسیار متفاوت می باشد ، اشیاء بافته شده شامل فرش ها ، کیف های در اندازه ها و نسبت های گوناگون ، یراق حیوانات و آلاچیق ها هستند در حالیکه سوزندوزی ها غالبا ً فقط به عنوان تکه ای از یک لباس و محافظ اشیاء خاص ( مثل کیف قرآن ) استفاده می شوند . به جز در مورد « آسمالیق » asmalik و یراق شترها در مراسم عروسی ، می توان گفت تقریباً در موارد استفاده بافته های پرزدار و اشیاء سوزندوزی شده تداخلی وجود ندارد چرا که پوشیدن و پاره کردن چیزی که مستعد جاودان ماندن است باهم مغایر به نظر می رسد . دستبافته های پرزدار ترکمن ها نسبتا ً زمخت است اما سوزندوزی های ایشان ظریف می باشند . شمایل نگاری بافته های ترکمنی معمولا ً دارای اشیاء ساده قابل تشخیص مثل گلها و درختان و حیوانات نمی باشد . شاید قسمت اعظم موتیف ها به صورت بازنمودی ( یعنی به صورت بازنمایی یک شئ طوری که قابل تشخیص باشد ) نیستند و اگر هم بازنمودی باشند معمولا ً آنقدر ساده شده اند که برای شناسایی اشیایی که نشان می دهند باید به حدس و گمان متوسل شد . باید خاطر نشان کنم که عقیده من در این مورد یک عقیده عمومی نیست و مجموعه داران ترکمنی هستند که معتقدند ، فیل ها ، پرندگان ، قایق ها ، سلاح ها ، اسب ها و دیگر اشیاء طبیعی و یا ساخته دست بشر به صورت قابل تشخیص در میان منسوجات پرزدار ترکمنی به ویژه در فضاهای منفی آنها دیده می شوند . با این مقدمه به چند نمونه نگاهی می اندازیم . بیایید با « آسمالیق » های سوزندوزی شده بحث را شروع کنیم من فکر می کنم که اینها از گیراترین منسوجات سوزندوزی شده ترکمنی می باشند چرا که قرینه ای در دنیای بافته های پرزدار ترکمنی نیز دارند . اما بر خلاف « آسمالیق » های پرزدار ترکمنی که ( با تعدادی استثنا ) دارای موتیف با عناصر واقعنما ( رئالیستیک) نمی باشند ، نمونه های سوزندوزی شده با گلهای بسیار واضح و واقعنما زینت یافته اند . در اینجا سه نمونه که به اقوام تکه نسبت داده می شود موجود می باشد که رویکردهای بسیار متفاوتی را به آنچه که اساسا ً همان اصطلاحات موتیف بازنمودی است نشان می دهند . سومین مقوله در سوزندوزی ترکمن « چیرپی » chyrpy است . چیرپی پوششی است تا حدودی به شکل یک پالتو با آستین هایی بدون کاربرد که توسط زنان در مواقع به خصوص پوشیده می شود . این پوشش ها در رنگهای پس زمینه گوناگونی دوخته می شوند . از جمله : سیاه ، قرمز ، سبز ، سفید وزرد . عموماً اعتقاد بر این است که این رنگها نشانه سن یا موقعیت زناشویی صاحب لباس را نشان میدهند اگر چه من نمی دانم که چه شواهدی این فرضیه را استحکام بخشیده اند . ایشان بوسیله نخ های ابریشمی روی زمینه های ابریشمی سوزندوزی می کنند و اگر چه شیوه کلی سوزندوزی در نمونه های مختلف مشابه است میزان تراکم نقوش سوزندوزی به صورت گسترده تغییر می کند . در اینجا به چند نمونه نگاهی می اندازیم . در پایان ، یک جا قرآنی سوزندوزی شده با ابریشم روی زمینه ابریشمین در اینجا موجود است که من بدان بسیار علاقمندم ودر میان تعدادی از قطعاتی است که آنها را از بازار سرپوشیده استانبول خریداری کرده ام . جالب اینجاست که قیمتش برای آن محل بسیار معقولانه به نظر می رسید . من فکر میکنم این جا قرآنی بسیار زیباست ، به خصوص قطعه کوچک مثلثی شکل سوزندی شده ای را که به جز مواقعی که کیف باز است ، مخفی می ماند ، بسیار دوست دارم . این قطعه همچنین به خاطر اینکه خارج از دید معمول است به من لذت خاصی می دهد . خوب ما این اقبال را داشتیم که به تعدادی از سوزندوزی های ترکمن نگاهی بیندازیم ، با وجود زیبایی فوق العاده این قطعات البته سوالاتی نیز دربلره آنها برایمان ایجاد می شود :
۱ ) برای سوزندوزی های ترکمن بر چه اساسی می توان ویژگیهای قبیله ای ایجاد نمود؟ پالت رنگی ، برخی مواقع یاری دهنده است اما نه همیشه . زمینه لباس هایی که سوزندوزی می شده اند شاید بر فرض هیچگاه توسط خود ترکمن ها بافته یا رنگ نمی شده اند و رنگ هایشان به سادگی رنگ هایی بوده که در همان زمان خاص پیش روی آنها قرار داشته است .
۲ ) اهمیت تراکم گوناگون نقوش در سوزندوزی که در کار ترکمن ها انجام می شود در چیست ؟ در بافته های پرزدار ما عموما ً زمینه های وسیع و ساده را با قدمت بیشتر آنها ارتباط می دهیم . آیا این امر میتواند برای سوزندوزی هم صادق باشد ؟
۳ ) چرا موتیف های به کار رفته در بافته های پرز دار به ندرت بازنمودی هستند اما در سوزندوزی ها غالبا ً بازنمودی می باشند ؟ آیا به این علت است که طرح ها و الگوهای سوزندوزی میتوانند در ابتدا روی پس زمینه پارچه طراحی شوند ؟ آیا صنعتگران به خصوصی که این مرحله را در تولید سوزندوزی ها انجام دهند، مانند آنچه در مراکز شهری ازبکستان که " سوزنی " تولید می کرد ، وجود دارند ؟

ترمه بافی - ترمه دوزی

2006-09-16T18:25:11Z

ترمه دوزی یا دوخت کشمیری

ترمه بافي هنر ظريف و زيبايي كه قدمت آن در ايران به اوايل دوره صفويه برمي گردد و محل بافت آن كرمان و يزد است، اكنون با كم توجهي اي كه براي حفظ و احياي آن صورت گرفته، رو به فراموشي است.
به گزارش «ميراث خبر»، ترمه پارچه اي بادوام و ظريف است كه با كرك، پشم و يا ابريشم و از دو سري نخ تار و پود بافته مي شود كه پود در پشت پارچه به صورت آزاد قرار دارد و به همين دليل تراكم پودي آن زياد است.
كمبود استادكاران ماهر در اين زمينه و وجود اساتيد كه گرد پيري و ناتواني بر آنها چيره شده يكي از دلايل فراموشي اين هنر است. «الهه صفاريان»،از مسئولان واحد هنرهاي سنتي ميراث فرهنگي استان كرمان با تاييد اين مطلب مي گويد: «تنها يك نفر در روستاي هوتك كه در شمال كرمان قرار دارد به اين هنر مي پردازد. بارها و بارها جواناني را به عنوان هنرجو نزد او فرستاده ايم كه اين هنر را به آنها ياد دهد. ولي او يا قدرت بيان ندارد و نمي تواند درست آموزش دهد و يا اين كه مانند استادكاران قديمي نمي خواهد آموزش دهد.»
هر چند در گذشته نقوش بافته شده بر پارچه هاي ترمه بسيار متنوع بود، اما اكنون تنها سروهاي خميده كه اصطلاحا به آنها بته جقه می گويند، طرح هاي بافته شده بر پارچه هاي ترمه هستند. عدم كاربرد ترمه در زندگي امروز نيز مي تواند دليل ديگري براي فراموشي آن باشد چرا كه در گذشته از ترمه به عنوان چارقد، رويه لحاف، پرده، سفره، جانمازي و پارچه لباسی استفاده مي شده است.
اما ظاهرا در استان يزد در گذشته اي نه چندان دور كارگاه نساجي سنتي راه اندازي شده بود كه در آن، احرامي بافي،دارايي بافي كه هر دو در حال منسوخ شدن بودند، احيا شد و قرار بود زري بافي و ترمه بافي هم به اين مجموعه اضافه شود، ولي به دلايلي اين امر انجام نپذيرفت. «سيد عبدالمجيد شريف»، مدير پژوهشكده هنرهاي سنتي سازمان ميراث فرهنگي در اين باره مي گويد: «متاسفانه مديريت گذشته _ اداره كل ميراث فرهنگي استان يزد باعث تعطيلي اين كارگاه شد.»

]]> وي تاكيد مي كند در صورتي كه بخواهند دوباره كارگاه نساجي سنتي را راه اندازي كنند مي توانند وام مورد نياز خود را براي تجهيز كارگاه از سازمان مديريت و برنامه ريزي استان بگيرند.
اما «سيد محمد بهشتي»، مدير كنوني اداره كل ميراث فرهنگي استان يزد مي گويد: «در حال حاضر به دنبال يافتن دستگاه سنتي ترمه بافي و تعمير و استفاده از آن هستيم.»
در دنياي صنعتي امروز، نمي توان از صنعتي شدن هنرهاي سنتي جلوگيري كرد. و به همين خاطر وجود كارخانه هاي ترمه بافي كه ترمه را با همان طرح و به وسيله ماشين مي بافند را مي توان دليل ديگري براي فراموشي اين هنر دانست.
«عماد تشكري»، مسئول صنايع دستي استان يزد در اين باره مي گويد: «اگر استاد كاري بتواند در طول روز يك متر ترمه ببافد ماشين مي تواند همان ترمه را با همان طرح و در متراژ بسيار بيشتر ببافد. سختي بافت ترمه دستي و بزرگي بيش از حد دستگاه ترمه بافي با امكانات و شرايط زيستي امروز جور در نمي آيد و تنها كاري كه از دست ما برمي آيد حفظ اين هنر به عنوان نمادي از نساجي سنتي ايران است.»
وي اظهار اميدواري كرد به زودي كارگاه آموزشي براي ترمه بافي در مديريت صنايع دستي اين استان داير مي شود. همچنان كه دارايي بافي كه در حال منسوخ شدن بود توسط مديريت صنايع دستي اين استان احيا شد و در حال حاضر 20 الي 30 نفر به اين هنر مشغولند.
حمايت دولت و مسئولان از هنرمندان هنرهاي سنتي در تامين معاش آنها مي تواند هم در جلوگيري از فراموشي اين هنرها كه نماينده فرهنگ و هنر ايران است و هم در استقبال جوانان به اين هنرها و اشتغال زايي و در نهايت صادرات و ارزآوري به كشور موثر باشد.

لطفا جهت دریافت اطلاعات بیشتر به وب سایت اصلی در آدرس www.soozandoozi.ir مراجعه فرمائید.

گيوه پاي پوشي در راه فراموشي - Light cotton summer shoes

2006-09-15T13:53:54Z

از قول شريعتي :«....امروز ما گيوه هايي كه پدرانمان بر پا مي كردند را بر ديوار مي كوبيم تا نشان دهيم كه به گذشته خود افتخار مي كنيم...»
امروزه به گيوه بيشتر به عنوان پاي پوش قديمي نگاه مي شود و با وجودي كه هنوز در بسياري از مناطق ايران هنوز بهترين پاي افزار است، كفش هاي پلاستيكي و چرمي جاي آن را گرفته است.
گيوه‌ يا «كلاش‌» پاي‌افزاري‌ راحت‌، مقاوم‌ و ارزان‌ است‌ كه‌ در جوامع‌ كوچ‌نشين‌، روستايي‌ و شهرنشين‌ مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرد سادگي‌ ابزار كار و در دسترس‌ بودن‌ مواد اوليه‌ براي‌ توليد آن‌، وجود گذرگاه هاي صعب العبور مناطق كوهستاني كردستان، باختران و فارس، کم‌ بودن‌‌راه هاي ارتباطي ماشين رو، نوع معيشت مبتني بر دامداري‌ و کشاورزي‌ و ضرورت‌ تحرک‌فراوان در فصول سه‌ گانه‌ بهار و تابستان و پائيز (که‌ فصل هاي کار هستند) پاافزاري‌ مي خواهد که‌ سبک، راحت،‌ مقاوم،‌ خنک و در عين حال ارزان باشد و خود عشاير، روستاييان، ‌جوامع‌ شهري و‌ نيمه شهري با امکانات موجود در منطقه قادر به‌ توليدآن باشند.

]]> وجود نيروي كار در دسترس‌، موجب‌ رواج‌ پيشه‌ گيوه‌كشي‌ در كردستان‌ به‌ ويژه‌ در ناحيه‌ اورامانات‌ شده‌ است‌.
گيوه‌نوعي‌ پاي افزار است‌ که‌ رويه‌ آن را از ريسمان و نخ‌ پرگ يعني ريسمان هاي پنبه اي بافته، و زير يا ‌ته آن را گاه از چرم و غالبااز لتهاي به هم فشرده‌ و درهم‌ کشيده مي‌سازند.
مراكز عمده‌ توليد گيوه‌ در كردستان‌، آبادي‌ اورامانات‌ و هجيج‌ است‌ و در قصبه‌ نودشه‌، گيوه‌كشي‌ از مشاغل‌ عمده‌ مردمان‌ محسوب‌ مي‌شود. در توليد گيوه‌، يا كلاش‌ سه‌ نوع‌ كار انجام‌ مي‌شود: كار خانگي‌ كه‌ شامل‌ بافت‌ رويه‌ گيوه‌ است‌ و به‌ وسيله‌ زنان‌ و مردان‌ در اوقات‌ فراغت‌ انجام‌ مي‌شود، كار كارگاهي‌ كه‌ مربوط‌ به‌ ساختن‌ كف‌ و تخت‌ گيوه‌ و دوخت‌ رويه‌ به‌ آن‌ است‌ و مرحله‌ اتصال‌ رويه‌ و تخت‌ گيوه‌ كه‌ آن‌ را «پرگاماروني‌» مي‌نامند.
گيوه را بايديکي از جالب ترين‌ و ارزنده ترين‌ صنايع‌ دستي روستايي‌ ايران دانست.اين پوشش‌قديمي که‌ روزگاري‌ در فصل تابستان مورد استفاده‌ فراوان قرار مي‌گرفت‌ .
در سال هاي اخير به دليل رواج کفش ماشيني و جايگزين‌ شدن آن به جاي پاي افزارهاي قديمي، گيوه ‌در اکثر مناطق ايران رونق‌ و اعتبار ديرين‌ را از دست‌ داده‌ و صنعتگران شاغل‌ نيز به علت کمي ‌درآمد و کاهش‌ تقاضا به‌ مشاغل‌ ديگر روي‌ آورده‌اند ولي‌ زيبائي‌ و تنوع و‌طرح هاي متعدد باعث شده گيوه هنوز هم‌ داراي متقاضيان فراواني‌ باشد و استقبال‌قابل‌ توجهي در بهار و تابستان از آن شود.
گيوه کشي يکي از صنايع‌ دستي رايج‌ و بومي‌ استان باختران است‌ و به‌ ويژه در بخش ‌اورامانات توليد مي شود. اين‌ صنعت بومي‌ را مي توان بر مبناي نوع‌ توليد و محل توليد به‌ دو بخش اصلي روستايي‌ و شهري تقسيم کرد.
دو روستاي حجيج و نودشه‌ از بخش اورامانات جزو مراکز قديمي و مهم توليد گيوه هستند. که علاوه‌ بر دو روستاي ‌ياد شده روستاهاي ديگري که‌ در آنها قبلاگيوه کشي و گيوه چيني معمول بوده‌ و هنوز هم‌‌اين‌ کار ادامه‌ دارد عبارت‌ است‌ از : روستاي وراد، خانه‌ دره‌، شرکان، ميريه‌ نروي‌، وزلي‌ تنگ‌مردان، پيله گر بره سيمين عليا، طلسم، ژامرگ، تومک‌، زمگه حيدر، حسين آباد دوآب،‌قشلاق عليا، داربيد.
بخشي از مواد مورد مصرف گيوه بافان در محل و بخشي ديگر از نقاط ديگر تهيه مي شود.
پوست‌ گاو، پيه، نري گاو و نخ‌ تابيده در محل تهيه مي شود.
رنگ‌، پارچه‌ نازک‌ نخي، کتيرا و نخ‌ تابيده(قرقره) براي گيوه هاي تخت زيره اي‌ و براي گيوه هاي طرح جديد (تخت چرمي‌ و پلاستيکي) ميخ پوست‌ دباغي‌ شده، پاشنه هاي لاستيکي، کف‌ هاي لاستيکي، چسب، پوست‌، نري گاو، پارچه‌ نخي و موي بز از خارج از منطقه تهيه مي شود.
‎- کار گيوه کشي معمولا در دو مرحله کارگاهي‌ و خانگي انجام مي شود. کارهاي مربوط به‌ تخت‌گيوه که‌ کاري‌ مردانه‌ است‌ معمولا در کارگاه و يا مغازه‌ها با ابزار گوناگون انجام مي شود. در‌مناطق شهري کارهاي مربوط به‌ رويه‌ گيوه توسط‌ زنان و در خانه‌ها صورت‌ مي گيرد. اين‌ کار در‌روستاها هم‌ به‌ دست‌ زنان و هم‌ به‌ دست‌ مردان در خانه، قهوه خانه‌ و اماکن‌ عمومي‌ در ايام ‌فراغت‌ انجام ميشود.
‎- در کارگاه هاي گيوه کشي معمولا سه‌ نفر با هم‌ کار مي‌کنند اين‌ سه‌ نفر که‌ در يک‌ مقطع‌‌مثلثي شکل به صورت‌ زنجيرهايي‌ با تقسيم کار معين کار را شروع‌ مي‌کنند و به‌ مرحله انجام‌مي رسانند عبارتند از: پروني‌ ‎paruni‎ که‌ از پارچه‌هاي رنگ‌ شده فيتيله درست‌ مي‌کند ‌و نسبت به‌ دو نفر ديگر از مهارت‌ و تخصص کمتري برخوردار است‌ در واقع‌ پروني‌ در مرحله‌شاگردي‌ گيوه کشي قرار دارد. نفر بعدي پي‌ کنه گير‎peykanegir‎ است که‌ داراي تخصص و‌مهارت‌ است‌ و به‌ مرحله استادي‌ نزديک‌ شده است. او بخش مياني‌ کار و به‌ عبارت‌ ديگر بخش‌اتصال فتيله ها را انجام مي دهد و تخت گيوه را براي انجام کار نهايي‌ که‌ به‌ دست‌ استاد کار‌انجام مي گيرد آماده‌ مي‌کند. کلاشگر‎kelas-ger‎ که استاد و معمولا صاحب‌ کارگاه‌است‌ برش و پرداخت‌ و تکميل تخت گيوه و به ط‌ور کلي موارد حساس و دقيق کار را انجام‌مي دهد. مرحله ديگر اتصال رويه‌ گيوه به‌ تخت گيوه است‌ كه استاد کار با ‌سوراخ هائي‌ که‌ با درفش‌ بوجود مي‌آورد محل آن را تعيين مي کند و يک‌ نفر ديگر که‌ معمولا خارج‌ از ‌کارگاه است‌ اين‌ محدوده‌ را با ريسماني‌ که‌ از موي بز تابيده شده مي‌دوزد. اين‌ کار ‌را «پرگاماروني» ‎pergama-runi‎ و عامل‌ اين‌ کار را پرکاماگير ‎Pergama-Gir‎ مي‌نامند.
ابزار ‌کار گيوه کشي عبارت‌ است‌ از: سندان چوبي‌، مشته، درفش‌، کوره‌ درفش‌ درفش‌ ناوکش‌ ، درفش‌‌پرگاماسم‌، کوره‌ درفش‌ پي‌ کنه، چسني، پرگاما، گزن، چوب ساوچوکله، روغندان، وز، دوار‌گير، گوره‌ گير، قوتله، چاقو، پواز، گيره پي‌ کنه.
مراحل‌ مختلف ساخت‌:
1.آماده‌ کردن‌ پوست‌ که‌ مراحل‌ زير را شامل‌ مي شود و همه کارهاي آن توسط‌ استاد کار انجام ‌مي گيرد.
الف‌. خيس کردن‌
ب. گستردن‌ آن روي‌ زمين‌
ج. خاک يا خاکستر پاشيدن روي‌ آن که‌ به‌ تدريج‌ آب پوست‌ را مي‌کشد و خشکش مي کندکه‌‌اين‌ کار گاهي‌ از يک ماه هم‌ بيشتر به‌ طول مي‌انجامد.
د. نرم کردن‌ پوست‌
ه. رشته کردن‌ پوست‌ و درست‌ کردن‌ نسخه هاي باريک‌
و. زدون‌ مو از تسمه
ز. نرم کردن‌ تسمه ها با پيه‌
2.رنگ‌آميزي پارچه‌
3.تهيه فيتيله توسط‌ شاگرد‌
4.پي‌ کنه گير‌
رنگ‌ در گيوه
رنگ‌ هايي‌ که‌ در تهيه گيوه به کار مي رود عبارتند از رنگ‌هاي آبي‌ ، قرمز، سفيد، استخواني‌،‌سياه رنگ‌هاي آبي‌ و قرمز که‌ در تخت گيوه به کار برده‌ مي شود قبلا تخت گيوه ها فقط به‌ رنگ‌‌سفيد بود رويه‌ گيوه مردانه‌ معمولا سفيد بوده‌ وبراي بافت‌ گيوه هاي زنانه‌ از نخ‌هاي رنگين‌و گاه از انواع منجوق نيز استفاده‌ به‌ عمل مي‌آيد. رنگ‌ استخواني‌، رنگ‌ پاشنه و نوک تخت‌گيوه به‌ دليل استفاده‌ از نري گاو که‌ بعد از خشک شدن حالت‌ استخواني‌ مي گيرد به‌ رنگ‌‌استخواني‌ است‌. رنگ‌ سياه ، رنگ‌ موي بز که‌ در پر گاما به‌ کار مي رود. سياه است‌ اين‌ رنگ‌ در ‌زير رويه‌ قرار مي‌گيردو هرگز ديده نمي شود. در باختران 4 نوع گيوه معمول است‌
: 1. گيوه تخت آجيده
2. گيوه تخت چرمي‌
3. گيوه تخت لاستيکي
4. گيوه رويه‌ ابريشمي. مراکز توليد گيوه در ايران پراکنده بود و تقريبا در بيشتر نقاط کشور ‌نشانه‌ هايي‌ از توليد اين‌ محصول مي توان ديد اما عمدتا مناطق مختلف باختران، استان ‌مرکزي، فارس‌ و... مرکز توليد انواع گيوه محسوب مي شود.

معرفی صنایع دستی استان کردستان (گيوه - چارق) هنرهای سنتی

2006-09-15T13:33:28Z

گیوه (Giveh)
Light cotton summer shoes

گيوه - چارق
مناطق كوهستاني كردستان و باختران و فارس و گذرگاههاي صفب العبور آن‌ها، كم بوده راههاي ارتباطي ماشين رو، نوع معيشت مبتني بردامداري و كشاورزي و ضرورت تحرك فراوان در فصول سه گانه بهار و تابستان و پائيز (‌كه فصل كار هستند) پا افزاري را مي‌طلبد كه سبك- راحت – مقاوم – خنك و در عين حال ارزان باشد و خود عشاير، ورستاييان و جوامع نيمه شهري با امكانات موجود در منطقه قادر به توليد آن باشند. گيوه نوعي پاي افزار است كه رويه آن را از ريسمان و نخ پرگ يعني ريسمانهاي پنبه‌اي بافته و زيه يا ته آن را گاه از چرم و غالباً‌ از لته‌هاي بهم فشرده و در هم كشيده مي‌سازند.

]]> گيوه را بايد يكي از جالبترين و ارزنده ترين صنايع دستي روستايي ايران دانست. اين پاي پوش قريمي كه روزگاري، بخصوص در فصل تابستان مورد استفاده فراوان قرار مي گيرفت در سالهاي اخير به سبب رواج كفش ماشيني و جايگزين شدن آن بجاي پاي افزارهاي قديمي در اكثر مناطق ايران رونق و اعتبار ديرين را از دست داده و صنعتگران شاغل نيز بعلت كمي درآمد و كاهش تقاضا در اين رشته به مشاغل ديگر روي آورده اند ولي زيبائي و تنوع و طرحهاي متعدد گيوه آنچنان است كه هنوز هم داراي متقاضيان فراواني بوده و از استقبال قابل توجهي در فصول بهار و تابستان برخوردار مي‌باشد. گيوه كشي يكي از صنايع دستي رايج و بومي استان کرمانشاه است و به ويژه در بخش اورامانات از جمله صنايع دستي مسلط مي‌باشد. اين صنعت بومي را ميتوان بر مبناي نوع توليد و محل توليد به دو بخش اصلي روستايي و شهري تقسيم كرد. دو روستاي حجيج و نودشه از بخش اورامانات جزو مراكز قريمي و مهم توليد نوع خاصي از گيوه مي‌باشد كه تخت آن كهنه اي است و به نام گيوه زيره اي شهرت دارد.

علاوه بر دو روستاي ياد شده روستاهاي ديگري كه در آنها قبلاً گيوه كشي چيني معمول يوده و هنوز هم اين كار ادامه دارد عبارت است از: روستاي ورادر- خانه دره – شركان – ميريه نروي – وزلي – تنگ مردان – پيله گر بره سيمين عليا- طلسم – ژامرگ – تومك – زمگه حيدر- حسين آباد – دوآب – قشلاق عليا و داربيد.

مواد اوليه:
بخشي از مواد مورد مصرف گيوه با فان در محل و بخشي ديگر از نقاط ديگر تهيه ميشود.
موادي كه در محل تهيه ميشود.
پوست گاو – پيه – نري گاو و نخ تابيده است .
و موادي كه از خارج محل تهيه ميشود عبارت است از:
1 – براي گيوه هاي تخت زيره اي
رنگ – پارچه نازك نخي – كتيرا – نخ تابيده ( قرقره)
2 – براي گيوه هاي طرح جديد (‌تخت چرمي و پلاستيكي) ميخ پوست دباغي شده – پاشنه هاي لاستيكي – كف لاستيكي – چسب – پوست – نري گاو – پارچه نخي – موي بز.
- كار گيوه كشي معمولاً در دو مرحله كارگاهي و خانگي انجام ميشود. كارهاي مربوط به تخت گيوه كه كاري مردانه است معمولاً در كارگاه و يا مغازه ها با ابزار گوناگون انجام ميشود.
در مناطق شهري كارهاي مربوط به رويه گيوه توسط زنان و در خانه ها صورت ميگيرد. اين كار در روستا ها هم به دست زنان و هم به دست مردان در خانه و قهره خانه و اماكن عمومي در ايام فراغت انجام ميشود.
- در كارگاه هاي گيوه كشي معمولاً‌ سه نفر با هم كار مي‌كنند اين سه نفر كه در يك مقطع مثلثي شكل به صورت زنجيره‌اي و يا تقسيم كار معين كار را شروع مي‌كنند و به مرحله انجام مي‌رسانند عبارتند از:
1 – پرونيParuni كه از پارچه هاي رنگ شده فيتيله درست مي‌كنند و نسبت به دو نفر ديگر از مهارت و تخصص كمتري برخوردار است و در واقع پروني در مرحله شاگردي گيوه كشي قرار دارد.
2 – پي كينه گيرPeykanegir كسي كه داراي تخصص و مهارت است و به مرحله استادي نزديك مي‌باشد . او بخش مياني كار و به عبارت ديگر بخش اتصال فتيله ها را انجام مي‌دهد و تخت گيوه را براي انجام كار نهايي كه به دست استاد كار انجام مي‌گيرد آماده مي‌كند.
3 – كلاشگرKelash-ger كه استاد و معمولاً صاحب كارگاه است برش و پرداخت و تكميل تخت گيوه و بطور كلي موارد – حساس و دقيق كار را انجام مي‌دهد.
مرحله ديگر اتصال رويه گيوه به تخت گيوه است و محل آن آنرا استاد كار با سوراخهائي كه با درفش بوجود مي‌آورد تعيين مي كند و يك نفر ديگر كه معمولاً در خارج از كارگاه است اين محدوده را با ريسماني كه از موي بز تابيده شده مي‌دوزد اين كار را پرگاماروني Pergama-runi و عامل اين كار را پركاماگيرPergama-gir مي‌نامند.
ابزار كار
در كار گيوه كشي بطور كلي از سه نيروي فشاري – كششي و ضربه اي استفاده ميشود و ابزارهائي كه در اين صنعت دستي به كار ميرود در جهت استفاده از اين سه نيرو است و در پاره‌اي موارد به منظور نگهداري و مقاومت پا هم به كار گرفته ميشود و كليه اين نيروها از طريق دست وارد ميشود پا به لحاظ انعطاف پذيري جايگزين سندان ميشود و بطور كلي ابزار كار عبارت است از : سندان چوبي – مشته – درفش – كوره درفش درفش ناوكش – درفش پرگاماسم – كوره درفش پي كنه – چسني – پرگاما- گزن – چوب ساو چوكله – روغندان – وز- دوارگير- گوره گير – قوتله- چاقو – پواز- گيره كنه.
مراحل مختلف ساخت:
1 – آماده كردن پوست كه مراحل زير را شامل ميشود و همه كارهاي آن توسط استادكار انجام ميگيرد.
1 - خيس كردن .
2 - گستردن آن روي زمين.
3 - خاك يا خاكستر پاشيدن روي آن كه به تدريج آب پوست را مي‌كشد و خشكش مي‌كند كه اين كار گاهي از يكماه هم بيشتر به طول مي‌انجامد .
4 - نرم كردن پوست.
5 - رشته كردن پوست و درست كردن نسخه‌هاي باريك.
6 - زدودن مو از تسمه‌ها.
7 - نرم كردن تسمه ها با پيه.
8 – رنگ آميزي پارچه.
9 – تهيه فيتيله توسط شاگرد.
10 – پي كنه گير.

رنگ در گيوه
رنگ هايي كه در تهيه گيوه بكار ميرود عبارتند از رنگ هاي آبي – قرمز- سفيد- استخواني- سياه رنگ هاي آبي و قرمز كه در تخت گيوه بكار برده ميشود قبلاً تخت گيوه ها فقط به رنگ سفيد بود رويه گيوه مردانه معمولاً سفيد بوده و براي بافت گيوه هاي زنانه از نخ هاي رنگين و گاه از انواع منجوق نيز استفاده به عمل مي‌آيد.

رنگ استخواني – رنگ پاشنه و نوك تخت گيوه به دليل استفاده از نري گاو كه بعد از خشك شده حالت استخواني ميگيرد به رنگ استخواني است .

رنگ سياه – رنگ موي بز كه در پرگاما به كار ميرود . سياه است اين رنگ در زير رويه قرار ميگيرد و هرگز ديده نميشود.

در باختران 4 نوع گيوه معمول است:

1 – گيوه تخت آجيده

2 – گيوه تخت چرمي

3 – گيوه تخت لاستيكي

4 – گيوه رويه ابريشمي

مراكز توليد گيوه در ايران پراكنده بود و تقريبا در بيشتر نقاط كشور نشانه‌هايي از توليد اين محصول ميتوان ديد اما عمدتاً مناطق مختلف باختران ، استان مركزي ، فارس و …. مركز توليد انواع گيوه محسوب ميشود.

چاروق
چاروق يا چارق نوعي پايپوش قديمي و پاي افزار دهقانان است كه بندها و تسمه هاي بلند دارد و بندهاي آن را به ساق پا ميپيچند كه اصطلاحاً به آن شم ،‌ پاتابه و پاليك نيز گفته ميشود در سالهاي اخير تا حدودي جنبه هاي مصرفي خود را از دست داده و توليد آن بيشتر جنبه تزئيني دارد ولي هنوز كم و بيش در اكثر مناطق روستايي كشور توليد ميشود.

به منظور تزئين چاروق معمولاً از نوعي استفاده ميشود اين منگوله ها با استفاده از نخ ابريشم بوسيله خود صنعتگران تهيه ميشود. نحوه توليد چاروق مشابه تهيه كفش مي‌باشد. مهمترين ماده اوليه مورد مصرف چاروق دوزان چرم است كه به اندازه ي مورد نياز بريده و قالب بندي مي‌كنند بطوريكه با فشار و دقت قالب در چرم جاي گيرد.

و از آنجا كه رويه و كف چاروق از يك قطعه چرم يك تكه ساخته شده آن را مدتي حدود 12 ساعت در هواي آزاد قرار ميدهند تا كف آن بر اثر فشار از رويه متمايز شود سپس آن را از قالب خارج ساخته تمسه‌هاي چرمي بلند و متناسبي به آن دوخته و قسمتهاي مختلف ان را ( بجز كف چاروق) به كمك طرح هاي گل – سه گلي – چهارگلي بوته دار و گل بادامي كه اكثراً هم ذهني است گلدوزي مي‌كنند.

مهمترين مراكز توليد چاروق در ايران زنجان، قوچان ، ابيانه، مهاباد و سردشت مي‌باشد.

چاروق در دو نوع پاشنه دار و بدون پاشنه توليد و تهيه ميشود.

چاروقهاي پاشنه دار اقتباسي از كفشهاي طرح خارجي است ولي چاروق پشت بسته بعلت حفظ اصالت اين نوع پاپوش بيشتر مورد نظر علاقمندان به صنايع دستي كشور مي‌باشد.

آلات و ابزاريكه جهت توليد چاروق مورد استفاده قرار ميگيرد ابزاريست كه در كفاشي بكار برده مي‌شود و شامل قالب – گاز – گزن – سوزن – درفش – قلاب – چكش و متشه مي‌باشد.

لطفا جهت مشاهده نمونه کارها به وب سایت اصلی در لینک www.soozandoozi.ir مراجعه فرمائید.